İçeriğe geç

2.000 TL ve üzeri siparişlerde kargo ücretsiz.

Zeytin rehberi

Siyah Zeytin Nasıl Yapılır? Sele ve Salamura Yöntemleri

Halil Esen Zeytincilik 6 dk okuma
Siyah Zeytin Nasıl Yapılır? Sele ve Salamura Yöntemleri

Siyah zeytin nasıl yapılır sorusunun iki köklü cevabı var: tuza yatırılan kuru sele yöntemi ve suda acısı alınıp salamurada dinlendirilen yöntem. İkisi de olgun, mor-siyah zeytinle başlar, ikisi de sabır ister. Bu yazıda Kuzey Ege mutfağında yaygın bu iki usulü kilogram ölçüleri, süreleri ve sık yapılan hatalarıyla anlatıyoruz.

Kısaca

Kuru sele yöntemi, zeytini kaba tuzla katman katman üst üste tuzlayıp sık sık karıştırmayı gerektirir ve 3-5 hafta içinde buruşuk, yoğun aromalı bir zeytin verir. Salamura yöntemi ise zeytini önce suda bekletip sonra tuzlu suda olgunlaştırır; daha dolgun ve ıslak bir sonuç verir. İkisinde de zeytin tamamen olgunlaşmış olmalıdır.

Siyah zeytin için doğru zeytin nasıl seçilir?

Siyah zeytin kurmak için ağaçta tamamen olgunlaşmış, kabuğu koyu mor ve siyaha dönmüş, eti hâlâ sıkı taneler gerekir. Kasım ve Aralık, Edremit Körfezi'nde bu zeytinin en çok toplandığı dönemdir. Dalında kuruyup buruşmuş ya da yerde yatmış taneler uygun değildir; ezik ve çatlak zeytin salamurada yumuşar, kokar ve kavanozu bozar.

Tane büyüklüğü sonucu etkiler. İri taneler salamurada etli ve gösterişli olur, küçük taneler ise tuzda daha çabuk kurur. Bir kavanoz ya da kasa için aynı boyda taneleri ayıklamak, aynı sürede aynı olgunluğa ulaşmalarını sağlar. Çeşit bilgisi için zeytin çeşitleri yazımıza bakabilirsiniz.

Kuru sele siyah zeytin nasıl yapılır?

Sele, zeytinin hiç su kullanılmadan, yalnızca kaba tuzla suyunu salıp acılığını bırakarak olgunlaştığı yöntemdir. Sonuçta zeytin buruşur, koyu ve yoğun bir aroma kazanır; ağızda hafif acı bir iz kalması bu zeytinin doğasındadır.

  1. Ayıklayın. 5 kg olgun zeytini ayıklayın; ezik ve kurtlu taneleri atın, yıkayıp tamamen kurutun. Islak başlamak küf riskini artırır.
  2. Tuzlayın. Delikli bir plastik kasa ya da bez torba kullanın. Zeytinin ağırlığının yaklaşık beşte biri kadar kaba tuz, yani 5 kg zeytine 1 kg civarında tuz hesaplayın. Dibe tuz, üstüne zeytin, üstüne tuz şeklinde katmanlayın.
  3. Karıştırın. Zeytin su salar. İlk hafta her gün, sonraki haftalarda gün aşırı karıştırın ve akan sıvının süzülmesini sağlayın.
  4. Tadın. 3-4 hafta sonra bir tane ısırın. Hâlâ keskin acıysa bir hafta daha devam edin.
  5. Silkeleyin ve bitirin. Fazla tuzu elekle ayırın, zeytinleri hafifçe silkeleyin, ince bir kat zeytinyağıyla karıştırın.
  6. Saklayın. Cam kavanoz ya da temiz gıda kabında, serin yerde saklayın.

Bu yöntemin hazır örneklerini merak ediyorsanız kuru sele siyah zeytin ya da bölgeden gelen az tuzlu sele siyah zeytin ile kendi üretiminizin sonucunu karşılaştırabilirsiniz.

Salamurada siyah zeytin: adım adım

Salamura yönteminde zeytin yine tamamen olgun toplanır, ancak acılık tuzla değil suyla alınır. Sonuç daha dolgun, daha nemli ve daha yumuşak bir zeytindir. Süre sele yöntemine göre biraz daha uzundur.

  • Hazırlık: 5 kg olgun zeytini yıkayın, her taneye boyuna bir çizik atın.
  • Suda bekletme: Soğuk suya yatırın, günde bir kez su değiştirin. 10-15 gün sonra çiğnendiğinde keskin acı geçmiş olmalıdır.
  • Salamura: Bir litre suya 100-120 g kaya tuzu (yaklaşık %10-12) erittirin; zeytini kavanoza yerleştirip tamamen kaplayın.
  • Dinlendirme: Serin ve gölgede 4-8 hafta bekletin. Arada tadın; tuzu ve acıyı dengelemek için salamuranın bir bölümünü yenileyebilirsiniz.
  • Mühür: Üstüne ince bir zeytinyağı tabakası dökün.

Tuzun cinsi ve salamuranın oranları için zeytin salamurası nasıl hazırlanır rehberimizi inceleyebilirsiniz; katkısız tuz için kaya tuzu nedir yazımız bir fikir verir.

Siyah zeytin
Fotoğraf: Engin Akyurt · Pexels

Sele ve salamura karşılaştırması

ÖzellikKuru seleSalamura
Ana maddeKaba tuzTuzlu su
SüreYaklaşık 3-5 hafta4-10 hafta (suda bekletme dahil)
DokuBuruşuk, yoğunDolgun, nemli
TuzlulukYüksek, durulayarak azaltılırOrta, salamura ile ayarlanır
Raf ömrü (soğuk-serin)UzunSalamurada kaldığı sürece uzun
Kahvaltı kullanımıZeytinyağı ve kekikle servisDoğrudan servis

Neden siyah olur? Ev yönteminde kolay renk beklentisi

Ağaçta olgunlaşan zeytin antosiyanin pigmentleri nedeniyle mor ve siyaha döner. Marketlerde gördüğünüz çok parlak, tamamen homojen ve yumuşak siyah zeytinlerin bir kısmı ise yeşil zeytinin oksidasyonla karartılmasıyla elde edilir; bu endüstriyel bir işlemdir ve evde taklit edilmesi önerilmez. Ev yönteminde kullanılan zeytinin rengi doğal olarak eşit olmaz: bazı taneler mora, bazıları kahveye yakın siyaha çalar. Bu bir kusur değil, doğal olgunlaşmanın sonucudur.

Hangi zeytinin hangi yöntemle hazırlanması gerektiğini bilmek için çeşit bilgisi de önemlidir. Gemlik tipi zeytinler, siyah sofralık ve sele kullanımıyla bilinir; Gemlik tipi tirilye zeytin bu grubun örneğidir. Yeşil zeytin tarafındaki çeşitlilik için yeşil zeytin çeşitleri yazımıza bakabilirsiniz.

Siyah zeytinde sık yapılan hatalar

  • Yeşil ya da yarı olgun zeytinle başlamak. Acılık gitmez, renk beklenen gibi olmaz.
  • Islak zeytinle sele yapmak. Küf ve kötü koku oluşur.
  • Tuzu azaltmak. Salamura için yetersiz tuz, bozulmaya davetiye çıkarır; oran önemlidir.
  • Karıştırmayı atlamak. Alt katmanlar su toplar ve çürür.
  • Metal kap kullanmak. Tuz metalle reaksiyona girer; plastik (gıda tipi), cam ya da ahşap tercih edilmelidir.
  • Havayla temas. Salamura yüzeyi açıkta kalırsa küf gelişir; üstünü zeytinyağıyla kapatın.
Güvenlik notu

Küf, kötü koku, aşırı yumuşama ya da bulanık ve yapışkan salamura görürseniz zeytini tüketmeyin. Kavanozlar ve kaplar kullanımdan önce sıcak suyla yıkanmalı, iyice kurutulmalıdır. Evde kostik soda ile işlem yapmak gerekmez; bu yazıdaki iki yöntem de bunsuz uygulanır.

Hazır olan siyah zeytin nasıl saklanır?

Sele zeytin, tuzu süzüldükten sonra az miktarda zeytinyağıyla karıştırılıp temiz bir kavanoza ya da kapaklı kaba alınır ve serin, karanlık bir yerde tutulur. Yazın sıcağında buzdolabı daha güvenlidir. Salamura zeytin ise sürekli sıvı içinde kalmalıdır; sıvı çekilirse zeytinin üstü açıkta kalır ve küf oluşur. Her kullanımdan sonra kapağı kapatın, zeytini kuru bir kaşıkla çıkarın. Bir kavanozu uzun süre saklayacaksanız mevsimi bitince tadını bir kez kontrol edin; tuzluluğu fazla gelirse suda bir süre bekletmek yeterli olur.

Hazır siyah zeytini nasıl değerlendirirsiniz?

Siyah zeytin kahvaltı sofrasında tek başına güzel olduğu kadar, hamur işlerinde, salatalarda ve ezmelerde de kullanılabilir. Tuzu fazlaysa suyla durulayın. Sele zeytine birkaç damla zeytinyağı, kekik ya da portakal kabuğu eklemek, yoğun tadı yumuşatır. Ezme yapmak isterseniz çekirdeği çıkarılmış zeytin, sarımsak, biraz kekik ve zeytinyağıyla çırpılabilir; hazır olarak siyah zeytin ezmesi de pratik bir seçenektir. Daha yumuşak, etli ve hafif ekşimsi bir siyah zeytin tercih edenler Kalamata tipi siyah zeytini kahvaltıda ve salatada deneyebilir. Çekirdekli zeytinde diş sağlığına dikkat edin ve çocuklara verirken çekirdeği ayırın. Ezme tarifleri için zeytin ezmesi nasıl yapılır yazısına bakın.

Evde kurmaya vaktiniz yoksa. Hazır sele zeytinleri deneyebilirsiniz.

Sele siyah zeytin 1 kg

Sabır ve tuz dengesi her şey demek

Siyah zeytin kurmanın sırrı, doğru olgunlukta zeytin seçmek, tuzu ölçmek ve zamana güvenmektir. İster sele, ister salamura yöntemini seçin; düzenli kontrol ve temizlik, sonucu belirler. Hazır siyah zeytinlere göz atmak ya da fikir almak isterseniz siyah zeytin kategorimizi ve zeytinler sayfasını ziyaret edebilir; yeşil zeytinle karşılaştırmak için 5 kilo yeşil zeytin nasıl kurulur yazımıza bakabilirsiniz.

Görsel kaynakları: Kapak fotoğrafı Tahir Xəlfəquliyev tarafından çekilmiştir, Pexels lisansıyla kullanılmıştır. Yazı içi fotoğraf Engin Akyurt tarafından çekilmiştir, Pexels lisansıyla kullanılmıştır.

Merak edilenler

Sık sorulan sorular

Siyah zeytin kaç günde olur?
Kuru sele yönteminde zeytin genellikle 3-5 haftada yenilebilir hale gelir. Salamura yönteminde suda bekletme dahil 4-10 hafta gerekir. En doğru karar, tadarak acılığın gittiğini kontrol etmektir.
Siyah zeytin için kaç kilo tuz gerekir?
Kuru sele için zeytin ağırlığının yaklaşık beşte biri kadar kaba tuz yaygın uygulamadır; yani 5 kg zeytine 1 kg tuz. Salamurada ise litre başına 100-120 g tuz kullanılır.
Yeşil zeytinle siyah zeytin yapılabilir mi?
Doğal yöntemle hayır. Siyah zeytin için ağaçta olgunlaşmış, mor ve siyah renkli zeytin gerekir. Yeşil zeytin acı kalır ve beklenen renge ulaşmaz; kimyasal karartma ise endüstriyel bir işlemdir.
Sele zeytin neden buruşuk olur?
Kaba tuz zeytinin suyunu çektiği için tane büzülür ve buruşur. Bu normaldir; zeytin koyu, yoğun aromalı ve nispeten sert hale gelir. Fazla tuzu elemek ve yağla karıştırmak lezzeti dengeler.
Siyah zeytin salamurasında küf oluşursa ne yapılır?
Yüzeydeki ince beyaz film maya olabilir ve temizlenebilir, ama tüylü, renkli küf ya da kötü koku varsa zeytin tüketilmemelidir. Yüzeyi zeytinyağıyla kapatmak ve kapları temiz tutmak riski azaltır.
Hazır siyah zeytin nasıl saklanır?
Sele zeytin zeytinyağıyla karıştırılıp serin ve karanlık yerde, yazın buzdolabında saklanır. Salamura zeytin sürekli sıvı içinde kalmalı, kapak sıkı kapatılmalı ve zeytin temiz, kuru kaşıkla çıkarılmalıdır.
Halil Esen Zeytincilik

Kaz Dağları’nın eteğinde, Zeytinli’de zeytin ve zeytinyağı üretiyoruz.

Hikâyemiz

Yazıdan sofraya

Bu yazıyla birlikte

Çerez tercihleriniz

Sitemizde, sitenin çalışması için zorunlu çerezlerin yanı sıra; yalnızca izin vermeniz hâlinde analiz ve pazarlama amaçlı çerezler kullanıyoruz. İstediğiniz zaman tercihlerinizi değiştirebilirsiniz. Çerez Politikası