Tereyağı Yerine Zeytinyağı Kullanılır mı? Oranlar ve İpuçları
Tereyağı yerine zeytinyağı kullanılır mı sorusu, tarifte tereyağı yazıp dolapta yalnızca yağ şişesi bulan herkesin yaşadığı bir ikilemdir. Cevap çoğu zaman evet; ama her tarifte aynı ölçüyle değil. Bu yazıda sote, kek, ekmek ve kızartma örnekleri üzerinden dönüşüm oranlarını, işe yaramadığı durumları ve yağ seçimini sade biçimde ele alıyoruz.
Tereyağının yaklaşık dörtte biri sudur; bu yüzden zeytinyağını genellikle tereyağı miktarının yaklaşık dörtte üçü kadar kullanmak iyi sonuç verir. Sote, kek ve yağlı ekmeklerde değişim sorunsuzdur; tereyağının kremalaştığı, kat kat açılan ya da tereyağı aromasının asıl lezzet olduğu tariflerde değişim önerilmez.
Tereyağı ile zeytinyağı mutfakta neden aynı davranmaz?
Tereyağı katı bir yağdır ve ağırlığının yaklaşık beşte biri su ile süt katılarından oluşur. Zeytinyağı ise sıvıdır ve neredeyse tamamen yağdır. Bu fark, tarifte iki ayrı sonuç doğurur. İlki miktardır: Aynı hacimde zeytinyağı daha fazla yağ taşıdığı için tarif yağlanır. İkincisi dokudur: Tereyağı soğukken sertleştiği için hamura hava hapseder ve kırılgan bir yapı verir; zeytinyağı ise hamuru daha nemli ve yumuşak tutar.
Tat tarafında da fark var. Tereyağı sütümsü ve tatlımsı bir tat bırakır, zeytinyağı ise meyvemsi, bazen hafif acı ve baharatlı bir iz taşır. Bu yüzden değişimi yaparken amacınızı netleştirin: Yağın yalnızca pişirme aracı olduğu tarifte fark neredeyse hissedilmez, tadın taşıyıcısı olduğu tarifte ise yeni bir lezzet doğar. Hamur işlerine özel ayrıntılar için zeytinyağı ile hamur işleri yazımıza göz atabilirsiniz; burada daha çok günlük yemek ve pratik dönüşüm tarafına odaklanıyoruz.
Yaklaşık dönüşüm tablosu
Aşağıdaki oranlar genel bir başlangıç noktasıdır. Tarife, un cinsine ve yağın aromasına göre biraz oynamanız gerekebilir; ilk denemede alt sınırdan başlayıp ihtiyaca göre artırmak daha güvenlidir.
| Tarifte yazan | Zeytinyağı karşılığı (yaklaşık) | Not |
|---|---|---|
| 100 g tereyağı | 75-80 ml zeytinyağı | Genel kural; su payı nedeniyle biraz eksik tutulur |
| 1 yemek kaşığı tereyağı (soteleme) | 2 çay kaşığı zeytinyağı | Yemeğin tadı değişir, tava kolay yapışmaz |
| Kek: 125 g eritilmiş tereyağı | 90-100 ml zeytinyağı | Hafif aromalı yağ tercih edin |
| Ekmek hamuru: 50 g tereyağı | 35-40 ml zeytinyağı | Mayalı hamurda kabarmayı engellemez |
| Üzerine sürmek için tereyağı | Fırça ile ince zeytinyağı | Kızarma biraz daha geç başlar |

Sote ve tavada pişirmede değişim
Soğan, havuç, kabak ya da mantar sotesinde yağın görevi, sebzenin tavaya yapışmasını önlemek ve aroma çıkarmaktır. Burada zeytinyağı tereyağından rahatlıkla üstündür çünkü tereyağındaki süt katıları orta ateşte kolayca kararır ve acımsı bir tat bırakır. Zeytinyağında bu risk daha azdır. Soğanı kısık-orta ateşte, şeffaflaşana kadar zeytinyağında çevirmek, tarifin geri kalanına yumuşak bir taban sağlar.
Yumurta için de aynı mantık geçerlidir. Sahanda yumurtayı zeytinyağında pişirdiğinizde kenarları hafif çıtır, sarısı ise akışkan kalır. Yağ tavayı kaplayacak kadar olmalı; bir yemek kaşığı ölçü çoğu zaman fazladır, bir tatlı kaşığı yeter. Yüksek ateşte kızartma konusunda merak ettiklerinizi zeytinyağı ile kızartma yapılır mı yazısında duman noktasıyla birlikte bulabilirsiniz.
Pilav ve makarnada
Pilavda tereyağı yerine zeytinyağı kullanılabilir; pirinci yağda kavurma süresi aynı kalır. Ancak şehriyeli tereyağlı pilavın aroması bambaşka olacağı için karışık bir çözüm de mümkündür: Yağın yarısını zeytinyağı, yarısını tereyağı yapmak hem aromayı hem de sıvı yağın hafifliğini korur. Makarna sonrası üzerine gezdirilen tereyağı yerine soğuk sıkım bir zeytinyağı serpmek ise tazelik katar.
Kek, muffin ve sade tatlılarda
Kek hamurunda zeytinyağı özellikle limonlu, portakallı ve baharatlı tariflerde çok iyi eşleşir. Hamur nemli kalır, ertesi gün de kurumaz. Tereyağı ile krema yapılan (şeker ve yağın çırpıldığı) tariflerde ise hava kabarcıkları tereyağının katılığına bağlıdır; bu yöntemde sıvı yağa geçmek kekin yapısını değiştirir. Bu durumda tarifi yağ ve yumurta çırpımına dayalı bir "sıvı yağlı kek" tarifiyle değiştirmek daha sağlıklı sonuç verir.
Çikolatalı kek, havuçlu kek ve elmalı kek gibi güçlü tatlara sahip tariflerde zeytinyağının meyvemsi tonu ya da acılığı pek öne çıkmaz. Vanilyalı sade kekte ise yağın aroması ön plana çıkar; bunun için hafif aromalı bir yağ seçin. Kek, kurabiye ve sütlü tatlı fikirleri için zeytinyağlı tatlılar yazımız ek örnekler sunar.
Zeytinyağını dışarıda hazırlayıp eritilmiş tereyağı gibi hamura ekleyin; ancak yumurta ve şekerle önce çırpıp emülsiyon oluşturursanız yağ hamura daha dengeli yayılır.
Ekmek, simit ve yağlı açmada
Mayalı hamurda yağ, glüten ağını yumuşatır ve ekmeğin kabuğunu inceltir. Tereyağlı bir ekmek tarifindeki 50 gramlık miktarı yaklaşık 35-40 ml zeytinyağına çevirin. Hamur biraz daha yapışkan hissedilebilir; un eklemek yerine on dakika dinlendirip yoğurmaya devam etmek genellikle yeterlidir. Ekmeğin üstüne sürülen yumurta-zeytinyağı karışımı da kabuğa altın rengi verir.
Evde ekmek yapmayı düşünüyorsanız adım adım bir rehber olarak zeytinyağlı ekmek tarifi yazımız işinizi görür.
Zeytinyağının tereyağının yerini tutmadığı durumlar
- Milföy ve tereyağlı katmanlı hamurlar: Katlar arasında katı yağ gerekir; sıvı yağ hamura karışır ve kat oluşmaz.
- Kısa kırılgan kurabiye (shortbread gibi): Yapı, soğuk ve katı yağın un taneciklerini sarmasına dayanır.
- Tereyağı kreması ve glazür: Çırpılan ve şeker ile birleşen krema katı yağ ister.
- Tereyağı aromasının asıl olduğu tarifler: Kahvaltıda ekmeğe sürülen yayık tereyağı gibi yağın tadını taşıdığı durumlarda değişim anlamsız olur.
- Kızarmış (beurre noisette) sosu: Süt katılarının kızarmasıyla oluşan tat zeytinyağında oluşmaz.
Aslına bakarsanız her ikisi de kendi alanında güçlüdür. Tereyağı tadı, zeytinyağı ise hafifliği öne çıkarır. Tereyağının geleneksel yapımını merak ediyorsanız yayık tereyağı nedir yazımıza bakın.
Hangi zeytinyağı seçilmeli?
Pişirme ve fırın için sert tatlı bir yağ aramayın; dengeli, orta yoğunlukta bir naturel sızma yeterlidir. Erken hasat yağlar acılık ve baharat hissini daha fazla taşır; bu karakter salata ve sofra için güzeldir ama sade kekte baskın olabilir. Günlük sote ve fırın tarifleri için naturel sızma zeytinyağı iyi bir tercihtir; geleneksel yöntemi sevenler taş baskı soğuk sıkma zeytinyağını deneyebilir.
Tatlı ve ekmeklerde daha yumuşak bir aroma için soğuk sıkım gurme zeytinyağı uygun olur. Kahvaltıda ekmek banmak ve salata gibi çiğ kullanımlar için ise yoğun aromalı erken hasat zeytinyağı ayırmak mantıklıdır. Sınıflar arasındaki fark için naturel sızma zeytinyağı kategorisine ve zeytinyağları sayfasına göz atabilirsiniz. Günlük mutfak için hangi yağın nerede kullanılacağını ayrıntılı görmek isterseniz zeytinyağıyla yemek pişirme yazısı tamamlayıcıdır.
Bir tarifi tereyağından zeytinyağına çevirme adımları
- Tarifteki yağ miktarını yazın. Gram cinsinden ölçüyü ml'ye çevirmeyin; önce yaklaşık dörtte üçünü hesaplayın.
- Tarifin türünü belirleyin. Katmanlı mı, kremalı mı, yoksa karıştırma yöntemi mi? Yalnızca son grupta değişim rahattır.
- Sıvıyı gözden geçirin. Tereyağındaki suyun karşılığı olarak tarifteki süt ya da suyu bir iki yemek kaşığı artırmak gerekebilir.
- Yağı en sona yakın ekleyin. Yumurta ve şekerle çırpılmış karışıma ince ince akıtın.
- Pişirme süresini izleyin. Zeytinyağlı hamurlar biraz daha erken kızarabilir; fırın kapağını açmadan ilk 20 dakikayı bekleyin.
- Notunuzu alın. Bir sonraki sefer için kullandığınız ölçüyü ve sonucu yazın.
Gündelik mutfak için pratik seçim. Sote, kek ve ekmekte rahat kullanılan Edremit zeytinyağı 1 litrelik şişede.
Naturel sızma zeytinyağı 1 litreYağı doğru saklamak, tarifi de iyi tutar
Hamurda ve pişirmede kullanacağınız yağın tadı bozuksa yemeğe de aynen yansır. Şişeyi ocak yanında bırakmayın, kullanmadığınız zamanlarda kapağını sıkıca kapatın ve ışıktan uzak tutun. Ayrıntılı rehber için zeytinyağı nasıl saklanır yazısına bakabilirsiniz. Tereyağı tarafında ise yayık ve mandıra ürünlerini süt ürünleri bölümümüzde görebilirsiniz.
Tereyağını zeytinyağıyla değiştirmek bir takas değil, tarife göre seçilen bir yöntemdir. Sote, kek ve ekmekte sıvı yağ çoğu zaman daha pratik ve daha hafif bir sonuç verir; katmanlı ve kremalı tariflerde ise tereyağına sadık kalmak doğru olur.
Görsel kaynakları: Kapak fotoğrafı Melanie Dompierre tarafından çekilmiştir, Pexels lisansıyla kullanılmıştır. Yazı içi fotoğraf Skyler Ewing tarafından çekilmiştir, Pexels lisansıyla kullanılmıştır.
Merak edilenler


