İçeriğe geç

2.000 TL ve üzeri siparişlerde kargo ücretsiz.

Zeytinyağı rehberi

Zeytinyağı ile Kızartma Yapılır mı? Duman Noktası ve Doğru Kullanım

Halil Esen Zeytincilik 6 dk okuma
Zeytinyağı ile Kızartma Yapılır mı? Duman Noktası ve Doğru Kullanım

Zeytinyağında kızartma yapılır mı sorusu, mutfakta en çok tartışılan konulardan biridir; kısa cevap evet. Asıl mesele, yağın cinsini, ateşin şiddetini ve kızartma süresini doğru ayarlamak. Bu yazıda duman noktasının ne anlama geldiğini, hangi zeytinyağının ne için uygun olduğunu ve evde kızartırken dikkat edilecekleri sade bir dille anlatıyoruz.

Kısaca

Zeytinyağı, ev mutfağındaki tava kızartmaları için genellikle uygundur; naturel sızma da ılımlı ateşte rahatça kullanılabilir. Yağı dumanlanma noktasına getirmemek, kızartma sıcaklığını sabit tutmak ve aynı yağı çok kez ısıtmamak sonucu belirler.

Zeytinyağı ile kızartma yapılır mı?

Ege kıyılarında zeytinyağıyla kızartma yüzyıllardır sofranın parçasıdır. Patates, patlıcan, kabak, balık ve köfte zeytinyağında kızartılır; Edremit Körfezi çevresindeki mutfaklarda tavada sebze kızartması hâlâ günlük bir alışkanlıktır. Yağ bu iş için sıkça seçilir, çünkü ısıya karşı dayanımı yağ asidi dağılımına bağlıdır ve zeytinyağında tek doymamış yağ asidi oranı yüksektir. Bu yapı, birçok tohum yağına göre daha kararlı bir profil sunar.

Yine de her kızartma aynı değildir. Sığ tavada, orta ateşte yapılan kızartma ile derin fritözde uzun süre yüksek sıcaklıkta tutulan yağ aynı koşullarda değildir. Kafanızı karıştıran farklar çoğunlukla buradan çıkar.

Duman noktası nedir, neden önemlidir?

Duman noktası, yağın ısıtıldığında gözle görülür şekilde dumanlanmaya başladığı sıcaklıktır. Bu noktada yağ bozulmaya başlar, kokusu keskinleşir ve yemeğe acımsı bir tat geçer. Duman noktası tek bir sabit sayı değildir; yağın serbest asit oranına, tazeliğine, filtrelenip filtrelenmediğine ve içindeki küçük parçacıklara göre değişir. Bu nedenle ezberlenecek tek bir derece vermek doğru olmaz; kaynaklarda yaklaşık aralıklar görürsünüz ve bunlar yağdan yağa farklıdır.

Genel kural şudur: serbest asidi düşük, taze ve süzülmüş yağın duman noktası genellikle daha yüksektir. Eski, oksitlenmiş ya da çok kez ısıtılmış yağda bu nokta aşağı iner. Yani sorun çoğu zaman yağın türünden çok yağın yaşından ve kullanım sayısından gelir.

Evde bir termometreniz yoksa şu işaretlere bakın: yağ yüzeyinde ince buğu ya da mavimsi duman beliriyorsa ateşi hemen kısın. Bir parça ekmek ya da patates dilimi bıraktığınızda etrafında sakin ve düzenli kabarcıklar çıkıyorsa kızartma için uygun sıcaklıktasınız demektir.

Zeytinyağında kızartma
Fotoğraf: Denys Gromov · Pexels

Kızartma için hangi zeytinyağı seçilir?

Üç temel seçenek vardır ve her birinin yeri farklıdır.

Yağ türüKızartmada kullanımNot
Naturel sızmaTava ve sığ kızartma, orta ateşAroması korunur; tadı yemeğe yansır
Sızma, rafine karışımDaha uzun ve sıcak kızartmaAroma daha hafif, tat nötr
Erken hasat, taş baskıGenelde çiğ tüketim için daha uygunBelirgin aroması kızartmada kaybolur

Naturel sızma zeytinyağının ev kızartmasında kullanılabildiği doğrudur; hatta sebze ve patates için çoğu mutfakta ilk tercihtir. Önemli olan ateşi kontrol etmek. Kızartmada aroması öne çıkmasını istemiyorsanız ya da büyük miktarda yağ gerekiyorsa, daha ekonomik bir naturel sızma ya da hacmi geniş ambalaj mantıklı olur. Örneğin günlük mutfak kullanımı için 5 litrelik naturel sızma zeytinyağı birçok aile için pratik bir seçimdir. Erken hasat yağlarının değerini ise çiğ kullanımda hissedersiniz; erken hasat naturel sızma zeytinyağını ya da taş baskı soğuk sıkma zeytinyağını kızartmada yakmak yazık olur. Hacimli bir soğuk sıkım isteyenler için 5 litrelik soğuk sıkım naturel sızma da bulunuyor. Bu konudaki ayrımı erken hasat zeytinyağı yazımızda ayrıntılı bulabilirsiniz.

Sınıflar arasındaki farkı merak ediyorsanız sızma ve rafine zeytinyağı farkı yazısı faydalı olur. Kalitenin neye göre ölçüldüğünü ise naturel sızma zeytinyağı nedir rehberinde bulursunuz.

Evde zeytinyağında kızartma: adım adım

  1. Malzemeyi kurulayın. Islak patates ya da sebze yağ sıçratır ve sıcaklığı düşürür. Kağıt havluyla iyice kurulayın.
  2. Tavayı önce ısıtın. Kalın tabanlı bir tavayı orta ateşte 1-2 dakika ısıtın, sonra yağı ekleyin. Yağ tavayla birlikte ısınırsa daha eşit pişer.
  3. Yağ miktarını ayarlayın. Sığ kızartma için ürünün yarısını örtecek kadar yağ yeterlidir. Daha fazlası hem pahalı hem gereksizdir.
  4. Sıcaklığı sınayın. Bir dilim patates ya da ekmek kırıntısı bırakın; çevresinde canlı ama taşmayan kabarcıklar oluşmalı.
  5. Tavayı doldurmayın. Aynı anda çok parça atmak yağın ısısını düşürür; yemek yağı emer ve ağırlaşır. Partiler hâlinde pişirin.
  6. Süzün ve tuzlayın. Kızaran parçaları kağıt havlu üzerinde dinlendirin; tuzu en sonda ekleyin.
Güvenlik hatırlatması

Kızgın yağın başından ayrılmayın. Yağ yanarsa suyla söndürmeye çalışmayın; ocağı kapatıp tava kapağıyla üstünü örtün. Çocukları ocağın yanından uzak tutun.

Aynı yağı tekrar kullanabilir misiniz?

Zeytinyağını bir iki kez kullanmak, temiz ve kısa süreli kızartmalarda mümkündür; ancak her ısıtmada yağın kalitesi biraz düşer. Kızartmadan sonra yağı soğutun, ince süzgeçten ya da tülbentten geçirip koyu renkli, kapaklı bir kapta saklayın. Balık gibi güçlü kokulu yiyecekler kızartıldıysa yağı başka işte kullanmak zordur; koku yağa geçer.

Yağın rengi belirgin koyulduysa, köpürüyorsa ya da keskin, yanık bir koku varsa artık kullanmayın. Kullanılmış yağı lavaboya dökmeyin; kapalı bir kapta biriktirip atık yağ toplama noktalarına verin. Açık yağın saklanması konusunda zeytinyağı nasıl saklanır yazısındaki ışık, ısı ve hava ilkeleri kızartılmış yağ için de geçerlidir.

Tava mı, fritöz mü?

Derin fritözde yağ uzun süre yüksek ısıda kalır ve tekrar tekrar ısıtılır; bu, hangi yağ olursa olsun yıpranmayı hızlandırır. Zeytinyağıyla fritöz kullanacaksanız ısıyı düşük tutun, partileri kısa tutun ve yağı her kullanımda süzün. Çoğu ev için sığ tava kızartması hem daha az yağ harcar hem de ısıyı gözle izlemeyi kolaylaştırır. Patlıcan ve kabak gibi yağı hızla çeken sebzelerde önce tuzlayıp suyunu aldırmak, yağ tüketimini belirgin biçimde azaltır; patateste ise ince dilimlemek ve kurulamak çıtırlığı artırır.

Köfte ve balık gibi proteinli yiyeceklerde tavayı iyice ısıtıp yiyeceği yapışmaması için ilk anda fazla kurcalamamak gerekir. Yüzeyi kızarıp kendiliğinden tavadan ayrıldığında çevirin; erken çevirirseniz yiyecek tavaya yapışır ve parçalanır.

Kızartmada sık yapılan hatalar

  • Ateşi sonuna kadar açıp yağı dumanlanana dek ısıtmak.
  • Yağı tavada kalıntı kalmış, daha önce yanmış yağın üzerine eklemek.
  • Dondurulmuş ürünü çözdürmeden doğrudan tavaya atmak; su ve buz yağı hem sıçratır hem soğutur.
  • Kızartma yağını ışıklı, ılık bir tezgâhta açık bırakmak.
  • Her kızartma için en pahalı, aroması yoğun yağı seçmek; aromayı çiğ kullanım için saklamak daha akıllıcadır.

Soğuk sıkım yağlarda da aynı mantık geçerli: hamurun 27 °C'yi aşmadığı sıkım, yağın aromasını korur; bu aromayı sofrada çiğ görmek çoğu zaman daha anlamlıdır. Konuyu soğuk sıkım zeytinyağı nedir yazımızda genişlettik.

Günlük tava kızartması için pratik bir seçim. Orta ateşte sebze ve patates kızartmasına uygun, hacmi geniş bir naturel sızma ambalajı.

Naturel sızma zeytinyağı 3 litre

Kızartma dışında ısıyla kullanım ipuçları

Zeytinyağı yalnızca kızartmada değil, sote, fırın ve tencere yemeklerinde de ısıyla buluşur. Fırında 180-200 °C aralığında pişen sebzelerde yağ ince bir tabaka hâlinde olduğundan sorun çıkmaz. Sote için ise yağı, malzemeyi atmadan hemen önce ısıtmak yeterlidir; fazla beklemek gereksiz.

Günlük pişirmede ve sofrada farklı yağlar kullanmak isteyenler için naturel sızma zeytinyağı kategorisinde farklı ambalajlar bulunur. Çiğ kullanım için aromalı seçenekleri ise erken hasat zeytinyağı sayfasında inceleyebilirsiniz. Yağ seçiminde yol gösteren ölçütler için en iyi zeytinyağı nasıl seçilir yazısına da bakabilirsiniz.

Kızartmada zeytinyağı tercih etmek, mutfağa Ege'nin tadını taşımanın en sade yollarından biri. Ateşi kısık tutun, yağı gereğinden fazla ısıtmayın ve her işe uygun yağı seçin; bu üç kural evde yapılan kızartmanın hem lezzetini hem güvenliğini belirler.

Görsel kaynakları: Kapak fotoğrafı 竟傲 汤 tarafından çekilmiştir, Pexels lisansıyla kullanılmıştır. Yazı içi fotoğraf Denys Gromov tarafından çekilmiştir, Pexels lisansıyla kullanılmıştır.

Merak edilenler

Sık sorulan sorular

Zeytinyağı ile kızartma yapılır mı?
Evet, yapılır. Sebze, patates, balık ve köfte gibi birçok yiyecek zeytinyağında kızartılır. Önemli olan ateşi orta seviyede tutmak ve yağı dumanlanma noktasına getirmemektir. Sığ tavada yapılan kızartma ev mutfağı için genellikle en uygun yöntemdir.
Naturel sızma zeytinyağı ile kızartma yapılır mı?
Yapılabilir. Naturel sızma zeytinyağı ev tipi tava kızartmasında ılımlı ateşte rahatça kullanılır. Aroması bir miktar azalır, bu yüzden yoğun aromalı erken hasat yağlarını çiğ tüketim için saklamak daha anlamlıdır.
Zeytinyağının duman noktası nedir?
Duman noktası, yağın gözle görülür biçimde dumanlanmaya başladığı sıcaklıktır. Yaklaşık değeri yağın asitliğine, tazeliğine ve süzülmüş olup olmadığına göre değişir. Bu yüzden tek bir kesin derece yerine dumanı gözlemlemek daha güvenilirdir.
Kızartmada kullanılan zeytinyağı tekrar kullanılabilir mi?
Temiz ve kısa süreli kızartmalarda bir iki kez kullanılabilir. Soğuduktan sonra süzüp kapalı, koyu renkli kapta saklayın. Rengi koyulduysa, köpürüyorsa veya yanık kokuyorsa kullanmayın ve atık yağ toplama noktasına verin.
Zeytinyağında kızartma yaparken yağ ne kadar ısıtılmalı?
Yağı dumanlanmayacak kadar, orta ateşte ısıtın. Bir dilim patates ya da ekmek kırıntısı bıraktığınızda çevresinde sakin ve düzenli kabarcıklar çıkıyorsa sıcaklık yeterlidir. Duman görürseniz ateşi hemen kısın.
Kızartma için hangi boy zeytinyağı alınmalı?
Sık kızartma yapan aileler için 3 ya da 5 litrelik ambalajlar pratiktir. Ancak açıldıktan sonra yağı ışıktan ve ısıdan koruyarak makul sürede tüketmek gerekir. Az kullananlar için 1 litrelik şişe daha uygun olur.
Halil Esen Zeytincilik

Kaz Dağları’nın eteğinde, Zeytinli’de zeytin ve zeytinyağı üretiyoruz.

Hikâyemiz
Çerez tercihleriniz

Sitemizde, sitenin çalışması için zorunlu çerezlerin yanı sıra; yalnızca izin vermeniz hâlinde analiz ve pazarlama amaçlı çerezler kullanıyoruz. İstediğiniz zaman tercihlerinizi değiştirebilirsiniz. Çerez Politikası