Zeytinyağlı barbunya, yaz sofralarının soğuk servis edilen en doyurucu yemeklerinden biridir. Pilaki usulüyle pişen taneler soğan, havuç, patates ve domatesle birlikte yağda yumuşar, bir gece buzdolabında dinlendikten sonra lezzetini bulur. Kuru barbunyayı doğru ıslatmak ve yağı ölçülü kullanmak, yemeğin bütün sırrıdır.
Gece ıslatılan 2 su bardağı kuru barbunya önce yarı yumuşayana kadar haşlanır, sonra soğan, havuç, patates, salça ve zeytinyağıyla 25-30 dakika pişirilir. Soğuduktan sonra limon ve maydanozla servis edilir. Taze barbunya daha kısa sürede pişer.
Kuru mu, taze mi barbunya?
Barbunya, adını ince çizgili kırmızımsı alacalı kabuğundan alır. Pişince bu desen büyük ölçüde kaybolur ve taneler kremsi, ele yumuşak bir doku kazanır. Kuru barbunya yıl boyu bulunur, ısladıktan sonra tencerede uzun süre ister ama çok doyurucudur. Taze barbunya ise yazın kabuğundan çıkarılır; ıslatma gerektirmez ve yarım saatte yumuşar. Taze taneyi kullanıyorsanız ölçüyü büyüttüğünüzde (yaklaşık 3-4 su bardağı kabuktan çıkmış tane) tarif aynı kalır, haşlama aşaması ise yarı yarıya kısalır.
Kuru barbunya alırken taneler pürüzsüz, parlak ve birbirine yakın boyda olmalı. Buruşuk, soluk ve yarılmış taneler eski olduğunu gösterir; bunlar uzun sürede pişer ve haşlamada dışı dağılırken içi sert kalabilir. Sebzeli tencere yemeklerinde yağın nasıl kullanıldığını zeytinyağlı taze fasulye tarifimizde da anlattık; mantık benzerdir.
Malzemeler (4-5 kişilik)
- 2 su bardağı kuru barbunya (yaklaşık 400 g)
- 2 orta boy kuru soğan, yemeklik doğranmış
- 1 büyük havuç, küçük küpler halinde
- 1 orta boy patates, küp doğranmış (isteğe göre)
- 3-4 diş sarımsak, ince dilimli
- 1 yemek kaşığı salça (domates ya da biber), 1 orta boy domates ya da 1 su bardağı rendelenmiş domates
- Yarım çay bardağı naturel sızma zeytinyağı
- 1 tatlı kaşığı toz şeker, 1 tatlı kaşığı tuz, karabiber
- 2-3 su bardağı sıcak su
- Servis için 1 küçük demet maydanoz ve yarım limon
Barbunyayı ıslatma ve haşlama
Barbunyayı akşamdan bol soğuk suda ıslatın; su, tanenin yaklaşık üç katı olmalı çünkü taneler iki katına kadar şişer. Islatma 8-10 saat sürer. Ertesi sabah suyunu dökün, taneleri durulayın ve yeni suyla, kapağı aralık, orta ateşte yaklaşık 20-30 dakika haşlayın. Taneler yarı yumuşak olmalı; tamamen pişirmeyin, çünkü zeytinyağlı aşamada bir süre daha pişecekler. Haşlama suyunu dökmek, yemeğin rengini ve tadını daha temiz tutar; bu yüzden yağlı aşamada yeni sıcak su kullanın.
Tuzu haşlama sırasında eklemek tane kabuğunu sertleştirebilir. Çoğu pişiren tuzu yağlı aşamaya bırakır. Taze barbunya kullanıyorsanız ıslatma ve haşlamaya gerek yok; tanelerin yarısına kadar suyla 10 dakika kaynatmak yeterlidir.
Adım adım zeytinyağlı barbunya
- Soğanı yumuşatın. Geniş bir tencerede yağı orta ateşte ısıtın, soğanı rengi almadan 6-7 dakika kavurun.
- Sebzeleri ekleyin. Havuç, patates ve sarımsağı katıp 4-5 dakika çevirin.
- Salçayı kavurun. Salçayı ekleyip kokusu çıkana kadar bir iki dakika karıştırın, ardından domatesi koyun.
- Barbunyayı katın. Haşlanmış tanelerle şekeri, tuzu ve karabiberi ilave edin; sıcak suyu tanelerin hemen üstüne gelecek kadar dökün.
- Pişirin. Kısık ateşte, kapağı hafif aralık 25-30 dakika pişirin. Taneler ezilmeden yumuşamış, su çekilmiş ve yağ üste çıkmış olmalı.
- Dinlendirin. Ocaktan alıp kapağı kapatmadan soğumaya bırakın; üzerine maydanoz serpip bir gece buzdolabında bekletmek lezzeti oturtur.

Pilaki usulü nedir, farkı ne?
Pilaki, Türk mutfağında baklagillerin zeytinyağında sebzeyle pişirilip soğuk servis edildiği bir yemek ailesidir. Barbunya pilakisi bunun en tanınmış örneğidir. Klasik tarifte havuç ve patates bulunur, bazı mutfaklarda biber ve kereviz de eklenir. Bitkisel yağda pişen, sıcaktan çok ılık ya da soğuk yenen bu yemeğin ana ayrımı, etsiz olması ve sarımsağın bol kullanılmasıdır. Sofrada ana yemeğe eşlik edebildiği gibi tek başına öğle yemeği de olur.
Ölçü ve süre özeti
| Barbunya türü | Hazırlık | Haşlama | Yağlı pişirme |
|---|---|---|---|
| Kuru barbunya | 8-10 saat ıslatma | Yaklaşık 20-30 dakika | 25-30 dakika |
| Taze barbunya | Kabuktan çıkarma | Yaklaşık 10 dakika (isteğe bağlı) | 20-25 dakika |
| Konserve barbunya | Süzüp durulama | Gerekmez | 10-15 dakika |
Ne kadar zeytinyağı, hangi yağ?
Dört beş kişilik bir tencere için yarım çay bardağı yağ genellikle yeterlidir. Daha hafif seven bir çay bardağının üçte birine inebilir; yağı fazla kısarsanız soğan ve baklagil tencerenin dibine yapışır. Pilakide yağ yemeğin yarısı kadar tattır; soğuk yenen yemekte yağ aroması dışarıdan değil, bütün yemeğin içinden gelmelidir. Bu yüzden meyvemsi, dengeli bir naturel sızma zeytinyağı iyi bir tercihtir. Baskın acı ve keskin yağlar, soğuk yemekte tad bırakabilir. Daha dolgun, yuvarlak bir tat isterseniz soğuk sıkım gurme zeytinyağı da yakışır. Pişirme aşamasında nasıl bir yağ kullanılması gerektiğini zeytinyağıyla yemek pişirme yazımızda ayrıntılı ele aldık.
Servise yakın üzerine bir iki yemek kaşığı çiğ yağ gezdirmek, soğuk yemeğin aromasını canlandırır. Bunun için erken hasat naturel sızma zeytinyağı yeşil, otsu notasıyla pilakiye hoş bir çıkış verir. Erken hasat yağlar hakkında bilgi için erken hasat zeytinyağı kategorisine bakabilirsiniz.
Bir tatlı kaşığı toz şeker domatesin ekşiliğini yumuşatır, tatlı yapmaz. Limonu pişirmede değil, servis sırasında ekleyin; pişen limon baklagil kabuğunu sertleştirebilir ve rengi mat bırakır.
Pilakiye ne katılır, ne çıkarılır?
Temel tarif sade tutulduğunda bile esnektir. Kereviz sapı ve bir dal taze kekik dengeyi yumuşatır; ince doğranmış kırmızı biber yemeğe hafif tatlılık verir. Acı sevenler tencereye bir tutam pul biber atabilir. Patatesi çıkarırsanız yemek daha hafif ve daha suyunu çekmiş olur, havucu çıkarırsanız tatlılık azalır. Domates salçası yerine yalnızca rendelenmiş domates kullanırsanız renk daha açık, tat daha taze olur. Tencerede kullandığınız her ek malzemenin pişme süresi farklıdır; sert sebzeyi önce, yumuşak olanı sonra ekleyin ki her şey aynı anda yumuşasın.
Sık yapılan hatalar
- Taneler sert kalıyor. Islatma süresi kısa kalmış ya da barbunya eskidir. Haşlama süresini uzatın; suyu çok erken tuzlamayın.
- Yemek lapa oldu. Haşlama aşamasında fazla pişirilmiş, sonra tekrar suya konmuştur. Haşlamayı yarı yumuşakta bırakın ve karıştırmayın; tencereyi sallayarak çevirin.
- Suyu çok kaldı. Kapağı aralık, ateşi biraz yüksek tutarak 5-6 dakika pişirin; soğuduktan sonra zaten koyulaşır.
- Yağ ayrıldı ve tatsız. Salça yeterince kavrulmamış ya da yağ eklenmesi geç kalmıştır. Kavurma sırasında salçayı atlamayın.
- Mayhoş koku. Yemek sıcak ortamda uzun süre kalmış olabilir. Soğuyunca buzdolabına alın.
Soğuk servis ve saklama
Pilaki ılık ya da soğuk servis edilir. Kapalı kapta buzdolabında genellikle iki üç gün bekler; her seferinde temiz kaşıkla alın. Servisten yarım saat önce çıkarırsanız yağ çözülür, tatlar açılır. Yanında taze soğan, turşu, çiğ kırmızı soğan halkaları ve kıtır ekmek iyi gider; ekmek ve yağ eşleşmesi için zeytinyağı ve ekmek yazısına bakın. Domates salçanız evde yapılmışsa yemeğe ayrı bir tat katar; domates salçası nasıl yapılır yazımızda güneşte kurutma yöntemini bulabilirsiniz.
Yağın bozulmaması için tenceredeki yemeğe ek olarak şişenizin saklanışı da önemlidir; ışık ve ısıdan uzak tutulmuş yağ pişirmede de sofrada da daha temiz bir tat verir. Ayrıntılar zeytinyağı nasıl saklanır rehberimizde.
Pilakinin yağı farkı belli eder. Taş baskı, soğuk sıkma, Edremit çevresinden naturel zeytinyağı; zeytinyağlılar için günlük kullanıma uygun.
Taş baskı soğuk sıkma zeytinyağıPilaki bir yemekte aceleye gelmez; barbunyayı akşamdan ıslatır, ertesi gün pişirir, bir gece bekletirsiniz. Karşılığında hem pratik hem hesaplı, sofranın en rahat yemeğini elde edersiniz. Diğer yağ seçenekleri için zeytinyağları kategorimize göz atabilirsiniz.
Görsel kaynakları: Kapak fotoğrafı Engin Akyurt tarafından çekilmiştir, Pexels lisansıyla kullanılmıştır. Yazı içi fotoğraf Engin Akyurt tarafından çekilmiştir, Pexels lisansıyla kullanılmıştır.
Merak edilenler


