Domates Salçası Nasıl Yapılır? Güneşte Kurutma Yöntemi
Domates salçası nasıl yapılır sorusu, her yaz kasa kasa domatesin tezgâhta yığıldığı evlerde yeniden gündeme gelir. Kış boyunca yemeklere renk ve derinlik katan salçayı evde hazırlamak, bol sabır ve dikkatli bir saklama düzeni ister. Bu rehberde güneşte kurutma yöntemini, tencerede kaynatma seçeneğini ve kavanoz güvenliğini ölçüleriyle anlatıyoruz.
Olgun domatesi yıkayıp doğrayın, kısa süre kaynatıp süzgeçten geçirin; elde edilen püreyi tuzlayarak tepsilerde güneşte, kıvamı yoğunlaşana kadar bekletin. Hava ve havaya bağlı olarak bu süre yaklaşık 4-8 gün sürer. Salçayı steril kavanoza doldurup üstünü yağla kapatın, serin ve karanlık yerde ya da buzdolabında saklayın.
Salça için doğru domates nasıl seçilir?
Salçanın kalitesi tencereye girmeden belirlenir. Etli, az sulu, koyu kırmızı ve tam olgun domates arayın. Sulu salatalık domates, aynı miktar püreden çok daha az salça verir; hem uzun süre kaynatmanız hem de kurutma süresinin uzaması demektir. Kilogram başına verim domatesin kuru madde oranına bağlıdır, ama bir kural olarak 6-8 kilo domatesten yaklaşık 1 kilo koyu salça elde edildiğini düşünebilirsiniz; bu sayı yaklaşık bir tahmindir ve çeşide göre değişir.
Ezilmiş, küflü ya da çatlak taneleri ayıklayın. Üzerinde yumuşak, çürük bölge olan domatesin sadece bozuk kısmını kesmek yeterli görünebilir, ancak salçanın uzun süre durması beklendiği için bu tür taneleri hiç kullanmamak daha güvenlidir. Domateslerin sapını çıkarıp çok bol suyla yıkayın, kurulayın.
Malzeme ve ekipman listesi
- 10 kg olgun, etli domates (yaklaşık 1,5 kg salça verir)
- Yaklaşık 3-4 yemek kaşığı tuz (10 kg domates için; sıfır tuz da denenebilir, ancak saklama süresi kısalır)
- Paslanmaz çelik ya da emaye büyük tencere (alüminyum kullanmayın, asit nedeniyle metal tadı verebilir)
- Süzgeç ya da pasaj, ahşap kaşık
- Geniş, düz kenarlı tepsi ya da tahta çerçeveli tül kaplı raf
- İnce tülbent ya da tel kapak (sinek ve toza karşı)
- Kapaklı cam kavanozlar
- Kavanozun üstünü kapatmak için biraz naturel sızma zeytinyağı
Adım adım domates salçası yapımı
- Doğrayın. Yıkanmış domatesleri dörde ya da sekize bölün. Büyük parçalar sıkıntı çıkarmaz; çünkü kaynayacak ve süzülecek.
- Kaynatın. Tencereye az su koyup domatesleri kısık ateşte 20-30 dakika, kabuklar ayrılana ve parçalar tamamen yumuşayana kadar pişirin. Arada karıştırın.
- Süzün. Sıcak karışımı süzgeçten geçirip kabuk ve çekirdekleri ayırın. Ağır akan bir püre elde edin. Çekirdeklerin acılık verebilmesi nedeniyle iyi süzmek önemlidir.
- Yoğunlaştırın. Pürenin suyu fazlaysa tencereye alıp ocakta, kısık ateşte karıştırarak kıvamın yarıya inmesini bekleyin. Bu ön işlem, güneşte kuruma süresini yarı yarıya kısaltır.
- Tuzlayın ve tepsiye yayın. Püreyi tuzla karıştırıp 2-3 cm kalınlığı geçmeyecek biçimde tepsilere yayın.
- Güneşe çıkarın. Üstünü tülbentle kapatıp günde 1-2 kez karıştırın. Akşam içeri alın; çünkü gece nemi kurumayı geriletir.
- Kıvamı kontrol edin. Kaşığın ters çevrildiğinde akmadığı, koyu ve parlak bir macuna dönüştüğünde salça hazırdır.
Güneşte kurutma ne kadar sürer?
Süre, havanın sıcaklığına ve nemine, tepsideki kalınlığa ve rüzgâra göre değişir. Kuzey Ege'de yaz sonunda kuru ve rüzgârlı geçen günlerde ön yoğunlaştırma yapılmış püre yaklaşık 3-5 günde, yapılmamış püre ise yaklaşık 6-8 günde kıvam alır. Bulutlu veya nemli günlerde süre uzar. Bu nedenle takvimi güne değil, kıvama göre kurun.
| Aşama | Yaklaşık süre | Not |
|---|---|---|
| Domatesi yumuşatma | 20-30 dakika | Kısık ateşte, az suyla |
| Süzme | 20-30 dakika | Sıcakken yapmak daha kolaydır |
| Ocakta ön yoğunlaştırma | 1-1,5 saat | Kıvam yarıya inene kadar |
| Güneşte kurutma | 3-8 gün | Havaya göre değişir; geceleri içeri alın |
| Kavanoza doldurma | 1 saat | Sterilize edilmiş kavanozla |

Güneş yoksa: tencerede salça
Hava elverişli değilse ya da balkonunuz yoksa salçayı tamamen ocakta yapabilirsiniz. Süzülmüş pürenin tamamını geniş bir tencerede çok kısık ateşte, sık sık karıştırarak yaklaşık 2-3 saat kaynatın. Tencerenin dibine yapışmasın diye ocak başında kalmak gerekir; sıçrayan püre cildi yakabileceğinden uzun saplı bir kaşık kullanın. Son 20 dakikada tuz ekleyin. Fırın alternatifi de vardır: 120-150 derecede, kapağı aralık bırakılmış fırında tepsilerde kurutma yapılabilir, ancak kıvamı sık kontrol etmek gerekir.
Güneşte kurutulan salça ile tencerede pişirilen salça arasında tat farkı vardır. Güneşte kuruyanlar daha taze, hafif tatlı ve meyvemsi olur; ocakta yoğunlaştırılan ise daha derin, karamelize bir tat verir. İkisini de deneyip kendi damak zevkinize göre karar verebilirsiniz.
Kavanoz sterilizasyonu ve doldurma
Salçanın ömrü, büyük oranda kavanozun temizliğine bağlıdır. Cam kavanozları ve kapaklarını sıcak deterjanlı suyla yıkayıp durulayın, ağızları aşağıya bakacak biçimde fırın tepsisine dizip 120 derece fırında yaklaşık 15-20 dakika tutun ya da bir tencerede kaynar suda 10 dakika bekletin. Kavanozlar sıcakken, kapaklar ise ayrıca kaynatılarak steril hâlde kullanılmalıdır. Salçayı sıcak ya da ılık doldurup üzerine yağ dökün.
Evde hazırlanan salça düşük asitli bir ortam gibi davranabilir; kapalı ve havasız ortamda bakteri riski oluşabilir. Bu yüzden kavanozları ağzına kadar doldurmayın, üstüne 1 cm yağ tabakası bırakın, her kullanımdan sonra yağı yeniden kapatın ve açılmış kavanozu buzdolabında saklayın. Kapağı kabarmış, kokusu ekşi ya da yüzeyi köpüklü kavanozu hiç tatmadan atın. Büyük miktarları küçük kavanozlara bölmek ve bir kısmını derin dondurucuda saklamak daha güvenlidir.
Saklama ve kullanım
Kavanozun üstündeki yağ tabakası, salçanın hava ile temasını keser ve küf oluşumunu engeller. Bu amaçla sızma zeytinyağı idealdir; seçim için zeytinyağı nasıl anlaşılır yazımızdan yararlanabilirsiniz. Serin, karanlık bir dolapta ya da buzdolabında saklayın, açtıktan sonra kısa sürede tüketin. Kullanırken temiz ve kuru bir kaşık kullanın; ıslak kaşık küf getirir.
Salçayı yemeğe eklerken önce yağda 1 dakika kavurmak, ham tadını giderir ve rengi derinleştirir. Çorba, pilav ve sebze yemeklerinde 1-2 yemek kaşığı çoğu zaman yeterlidir. Eviniz için yeterince vakit ayıramıyorsanız, hazır alternatifler de vardır: domates salçası 660 gr ve daha büyük aile boyundaki domates salçası 1,350 kg seçenekleri mevsim dışında işinizi görür. Acılı yemekleri seviyorsanız biber salçası ile karıştırıp kullanabilirsiniz.
Salçadan farklı: kurutulmuş domates ve acuka
Aynı domatesten salça dışında da değerlendirmeler yapabilirsiniz. Domatesi ikiye bölüp tuzlayıp güneşte 3-5 gün kurutarak kurutulmuş domates elde edilir; üzeri zeytinyağı ile kapatılarak kavanozda saklanır. Hazırını tercih ederseniz yağlı kuru domates kahvaltıda, makarnada ve salatalarda kullanılabilir. Kahvaltı sofrasında ise acuka gibi domates-biber bazlı sürülebilir lezzetler önerilir. Tüm bu seçenekleri salçalar kategorisinde bulabilirsiniz; Kuzey Ege'nin yöresel sofra ürünleri için yöresel ürünler sayfasına da göz atın.
Zamanınız kısıtlıysa. Kış yemeklerinin temeli olan koyu kıvamlı domates salçası hazır, aile boyu kavanozda.
Domates salçası 1,350 kgSık yapılan hatalar
- Sulu domates kullanmak. Kurutma uzar, tat sulanır, kalıp riski artar.
- Tepsiyi çok kalın doldurmak. Üstü kurur, altı ıslak kalır.
- Geceyi dışarıda geçirmek. Nem ve hayvan teması kaçınılmazdır; geceleri içeri alın.
- Kavanozu yağsız bırakmak. Üstü kararır, küf tutar.
- Aynı kaşığı tekrar kullanmak. Bulaşan su salçayı bozar.
Mutfağın diğer vazgeçilmezlerini öğrenmek isterseniz zeytinyağlı taze fasulye tarifi yazımız, evde yaptığınız salçayı en güzel kullanacağınız yemeklerden birini anlatıyor. Biber ve domates ile yapılan zeytinyağlı sofraları zeytinyağlı salata sosu tarifleri yazısıyla da tamamlayabilirsiniz; yağın dayanıklılığı için zeytinyağı nasıl saklanır rehberine de bakın.
Görsel kaynakları: Kapak fotoğrafı Valeria La terra tarafından çekilmiştir, Pexels lisansıyla kullanılmıştır. Yazı içi fotoğraf The Design Lady tarafından çekilmiştir, Pexels lisansıyla kullanılmıştır.
Merak edilenler


