Bir tabak yeşilliğin lezzeti, çoğu zaman üzerine dökülen sosla belirlenir ve zeytinyağlı salata sosu bu işin en sade, en esnek yoludur. Aşağıda sekiz sosu yemek kaşığı ve çay kaşığı ölçüleriyle, hangi salataya yakıştığıyla birlikte topladık. Hepsi dakikalar içinde hazır olur, özel alet istemez.
Temel oran 3 ölçü yağa 1 ölçü asit (limon ya da sirke) şeklindedir; tuz, hardal ve bir tatlandırıcıyla sos birbirine bağlanır. Sekiz tarifin tamamı iki kişilik bir kase içindir ve sosu salatayı sofraya vermeden hemen önce dökmek en iyi sonucu verir.
Zeytinyağlı salata sosunun temel oranı
Klasik vinaigrette mantığı basittir: üç parça yağ, bir parça asit. Üç yemek kaşığı yağa bir yemek kaşığı limon suyu ya da sirke eklerseniz dengeli bir sos elde edersiniz. Sirkeniz çok keskinse oranı dörde bire çıkarmak, limon suyunuz çok tatlıysa ikiye bire yaklaşmak mümkündür. Önemli olan, kaşığı ağzınıza götürüp tadı ayarlamaktır; sos tek başına tadılınca biraz fazla keskin gelmelidir, çünkü yaprağa değince yumuşar.
Bu oran yağın karakterine de bağlıdır. Çimen ve badem aromalı, hafif acı bir yağ sosta ön plana çıkar; yumuşak ve meyvemsi bir yağ ise asitle daha uyumlu bir denge kurar. Hangi yağın hangi işe yaradığını merak ediyorsanız zeytinyağı türleri ve sınıfları yazımıza bakabilirsiniz.
Sos için hangi zeytinyağı seçilir?
Sos pişmeyen bir hazırlık olduğundan yağın aroması olduğu gibi tabağa gelir. Bu yüzden naturel sızma sınıfı, yani serbest asitliği en fazla yüzde 0,8 olan yağ, soğuk sofra kullanımı için doğal tercihtir. Günlük kasenin sosu için dengeli bir naturel sızma zeytinyağı, koyu yapraklı ve acılığı seven bir salata içinse erken toplanmış zeytinden elde edilen erken hasat zeytinyağı uygun olur.
Yağın nasıl elde edildiği de farkı artırır. Soğuk sıkım zeytinyağı hamurun 27 °C'yi aşmadan işlenmesiyle aromasını daha iyi korur; sosta bu fark kolayca hissedilir.
Sekiz pratik sos tarifi
Aşağıdaki tablo ölçüleri tek bakışta gösterir. Tüm malzemeler küçük bir kavanozda toplanıp kapağı kapatılarak yirmi saniye çalkalanır; kavanoz yoksa çatalla ya da küçük bir çırpıcıyla karıştırabilirsiniz.
| Sos | Ölçüler | Yakıştığı salata |
|---|---|---|
| Limonlu klasik | 3 yk yağ, 1 yk limon suyu, 1/4 çk tuz, bir tutam karabiber | Çoban, marul, roka |
| Hardallı vinaigrette | 3 yk yağ, 1 yk elma sirkesi, 1 çk hardal, 1/2 çk bal, tuz | Karışık yeşillik, haşlanmış patates |
| Balzamik sos | 3 yk yağ, 1 yk balzamik sirke, 1/2 çk bal, tuz | Roka-peynir, domates-fesleğen |
| Nar ekşili sos | 2 yk yağ, 1 yk nar ekşisi, 1/2 çk kuru nane, tuz | Gavurdağı, kısır, mercimek |
| Sarımsaklı yoğurt | 3 yk süzme yoğurt, 1 yk yağ, 1 küçük diş sarımsak, 1 çk limon suyu | Közlenmiş patlıcan, çiğ sebze |
| Tahinli sos | 2 yk tahin, 1 yk yağ, 2 yk limon suyu, 2-3 yk su, tuz | Havuç, kış yeşillikleri, kinoa |
| Narenciyeli sos | 3 yk yağ, 2 yk portakal suyu, 1 çk limon suyu, 1/4 çk tuz | Rezene, karamelize soğan, narenciye dilimli salata |
| Otlu limon sosu | 3 yk yağ, 1 yk limon suyu, 1 yk ince kıyılmış dereotu ya da maydanoz, tuz | Haşlanmış sebze, baklagil, bulgur |
Kısaltmalar: yk yemek kaşığı, çk çay kaşığı. Bir yemek kaşığını yaklaşık 15 ml, bir çay kaşığını yaklaşık 5 ml kabul edebilirsiniz.
Limonlu ve hardallı sosun ince ayarları
Limonlu sosun püf noktası tuzu önce limonda eritmektir. Tuz yağda çözünmez; önce limon suyuna katıp karıştırır, ardından yağı ince bir akışla eklerseniz sos kaşık dibinde ayrışmadan durur. Isıtılmış ya da çok soğuk limon yerine oda sıcaklığındakini kullanın.
Hardallı sosta hardal emülgatör görevi görür: yağ ile asit birbirine tutunur ve sos hafifçe kremsi bir doku alır. Yarım çay kaşığı bal sertliği yumuşatır, ancak tatlı bir sos istemiyorsanız bir tutam şekerle de yetinebilirsiniz. Bu sos haşlanmış patates ve fasulye gibi nötr malzemeleri canlandırır.
Balzamik ve nar ekşili soslar
Balzamik tatlı-ekşi bir koyuluk getirir; bu yüzden az kullanılır. Bir yemek kaşığından fazlası yağı bastırır ve sos koyu bir ekşilik kazanır. Yağ, balzamik ve nar ekşisini aynı sofrada denemek isterseniz Halil Esen sos seti bu üç malzemeyi küçük şişelerde bir araya getiriyor.
Nar ekşisi daha keskin ve daha meyvemsidir. Kısır, gavurdağı ya da kuru baklagil salatalarında limonun yerini rahatça tutar. Evde nasıl yapıldığını ve başka nerelerde kullanılabileceğini nar ekşisi yazımızda anlattık.
Nar ekşisi ve bazı sirkeler kendi başına tuzlu hissettirebilir, peynir ya da zeytin içeren salatalarda ise tuz zaten gelir. Sosu hazırlayıp salata ile birlikte tadın, tuzu en son ekleyin.
Yoğurtlu ve tahinli sosların kıvam sırrı
Yoğurtlu sosta süzme yoğurt kullanmak, sosun salatayı sulandırmasını önler. Sarımsağı rendelemek yerine ezip bir tutam tuzla ezmeye devam ederseniz sert kokusu azalır ve yoğurda eşit dağılır. Sos sofraya verilmeden en fazla yarım saat önce hazırlanmalı, buzdolabında bekletilmelidir.
Tahinli sos başta kesilmiş gibi görünür; tahin ile limon suyu karışınca sertleşir ve topaklanır. Bu normaldir. Suyu yavaş yavaş, kaşık kaşık eklediğinizde kayganlaşır ve koyu krema kıvamını bulur. Akıcılık için gereken su miktarı tahinin markasına ve yoğunluğuna göre değişir; tarifteki su aralığı bir başlangıç noktasıdır, gözle ayarlayın.
Narenciyeli ve otlu soslar: hafif yaz sofrası
Portakal suyu sosa yumuşak bir tatlılık ve renk verir. Kışın bol bulunan portakalı rezene ya da kırmızı soğan ile birleştirdiğinizde sos ayrı bir malzeme gibi çalışır. Çok sulu portakal kullanıyorsanız bir yemek kaşığı kadar suyu azaltıp limonu artırın.
Otlu limon sosunda taze otun kokusu her şeydir; dereotu, maydanoz, nane ya da fesleğeni bıçakla ezmeden, keskin bir bıçakla ince kıyın. Blender kullanırsanız ısınan bıçak otu karartır ve acılaştırır. Bu sos özellikle haşlanmış brokoli, nohut ve bulgur salatalarında etkilidir.
Sosu saklamak ve servis etmek
- Süre: Yoğurt, sarımsak ya da taze meyve suyu içermeyen yağ-asit soslar kapalı kavanozda buzdolabında birkaç gün bekleyebilir; yoğurtlu ve narenciyeli soslar aynı gün tüketilmelidir.
- Soğukta donma: Buzdolabında zeytinyağı bulanıklaşıp katılaşabilir. Servisten önce oda sıcaklığında on beş dakika bekletip çalkalayın.
- Taze sarımsak: Yağda uzun süre bekleyen çiğ sarımsak güvenlik açısından riskli olabilir; sarımsaklı sosları hemen tüketin, artığı saklamayın.
- Dökme zamanı: Yaprak salatalar sosla hemen önce buluşmalı; sağlam sebzeli salatalar (havuç, lahana) ise sosta on-onbeş dakika bekleyince lezzetlenir.
Sosta kullandığınız yağın bozulmaması için saklama koşulları da önemlidir; ayrıntıları zeytinyağı nasıl saklanır yazısında bulabilirsiniz.

Salata sosunda sık yapılan hatalar
- Yağı peşin dökmek. Önce asit ve tuz birleşmeli, yağ en sonda eklenmelidir; tersi tuzun çözünmesini engeller.
- Ölçüsüz asit. Gözle ayarlanan limon suyu sosu keskinleştirir. Yarım yemek kaşığı ile başlayın, tadarak artırın.
- Salatayı önceden sosa boğmak. Yeşillik su salar, yapraklar çöker. Sosu ayrı bir kapta servis etmek de bir çözümdür.
- Aromasız yağ. Eskimiş ya da kokusu sönmüş yağ sosta hemen belli olur. Kokusuna bakın; taze çimen, meyve ya da badem kokusu beklenir.
- Tek tarifte kalmak. Aynı salatayı farklı sosla yediğinizde bambaşka bir yemek elde edersiniz; haftalık menüde sosları dönüşümlü kullanın.
Sosun yarısı yağdır. Günlük salata için dengeli bir naturel sızma, özel sofralar için soğuk sıkım yağ seçebilirsiniz.
Taş baskı soğuk sıkma zeytinyağına bakınKendi sosunuzu kurmak
Sekiz tarifi birer şablon olarak düşünün: yağ oranını sabit tutup asidi değiştirmek, tatlandırıcıyı eklemek ya da çıkarmak sizi yeni sosa götürür. Zeytinyağının sofradaki öteki rolleri için kahvaltılık zeytinyağı rehberini, sosun kalbindeki yağı daha ayrıntılı tanımak için zeytinyağı tadım rehberini okuyabilirsiniz. Edremit çevresinin yağlarına zeytinyağları kategorisinden, mutfakta kullanabileceğiniz diğer ürünlere doğal sirkeler sayfasından ulaşabilirsiniz.
Görsel kaynakları: Kapak fotoğrafı Jay Baid tarafından çekilmiştir, Pexels lisansıyla kullanılmıştır. Yazı içi fotoğraf RDNE Stock project tarafından çekilmiştir, Pexels lisansıyla kullanılmıştır.
Merak edilenler


