İçeriğe geç

2.000 TL ve üzeri siparişlerde kargo ücretsiz.

Zeytinyağı rehberi

Naturel Sızma Zeytinyağı Nedir? Sınıflar ve Özellikler

Halil Esen Zeytincilik 6 dk okuma
Naturel Sızma Zeytinyağı Nedir? Sınıflar ve Özellikler

Marketin raflarında "sızma", "naturel birinci", "rafine" ve "karışım" gibi etiketler yan yana dururken naturel sızma zeytinyağı nedir sorusu kolayca kafa karıştırır. Kısacası bu sınıf, yalnızca zeytin meyvesinden, mekanik yöntemlerle elde edilen ve en katı kalite ölçütlerini karşılayan yağı ifade eder. Sınıfların farkını ve naturel sızmanın özelliklerini sırayla açıklayalım.

Kısaca

Naturel sızma zeytinyağı, zeytinin ısıl ya da kimyasal işlem görmeden, fiziksel yöntemlerle sıkılmasıyla elde edilir. Serbest asitliği en fazla yüzde 0,8 olmalı ve duyusal incelemede kusur taşımamalı, meyvemsi bir karakter göstermelidir. Rafine yağlardan farkı hem üretim biçiminde hem de tadında belirgindir.

Naturel sızma ne anlama gelir?

"Naturel" sözcüğü yağın zeytinden doğrudan, doğal bileşimini bozmayan yöntemlerle elde edildiğini; "sızma" ise o sınıfın en üst kalite basamağı olduğunu gösterir. Yağ, yıkanmış zeytinin ezilmesi, hamurun yoğrulması ve ardından yağın sıvı faza ayrılmasıyla çıkar. Bu süreçte çözücü, yüksek ısı veya rafinasyon adımı bulunmaz. Elde edilen sonuç, zeytinin kokusunu ve tadını taşıyan bir yağdır.

Sızma etiketi için iki ölçüt aranır. Birincisi laboratuvar ölçümüdür: serbest asitlik oleik asit cinsinden en fazla yüzde 0,8 olmalıdır. İkincisi ise eğitimli bir panelin yaptığı duyusal incelemedir; yağda "kusur" denen tatlar (küf, galiz, çamur, ekşimsi kokular) bulunmamalı, buna karşılık meyvemsi nitelik saptanmalıdır. Yalnızca asitliği düşük olan ama kusurlu yağ, sızma sayılmaz.

Zeytinyağı sınıfları ve sınırları

Naturel sızma zeytinyağı
Fotoğraf: Hani Salama · Pexels

Zeytinyağı etiketleri bir merdiven gibi düşünülebilir; en üstte naturel sızma yer alır. Aşağıdaki tablo, sınıfları temel özellikleriyle özetler.

SınıfSerbest asitlikÜretimKarakter
Naturel sızmaEn fazla %0,8Yalnızca mekanik yöntemMeyvemsi, kusursuz
Naturel birinciEn fazla %2Yalnızca mekanik yöntemHafif kusur taşıyabilir
Rafine zeytinyağıRafinasyon sonrası düşükRafinasyon uygulanırNötr, aromasız
Rafine + naturel karışımKarışıma bağlıRafine ve naturel karışımıHafif, yumuşak

Naturel birinci sınıfı da mekanik yöntemle elde edilir ama asitlik ve duyusal sınırları daha geniştir. Bu kategoriyi naturel birinci zeytinyağı sayfasında inceleyebilirsiniz. Rafine yağın nasıl farklılaştığını ise sızma ile rafine zeytinyağı farkı yazımızda ayrıntılandırdık.

Asitlik neden bu kadar konuşulur?

Serbest asitlik, yağdaki serbest yağ asitlerinin oranını verir. Zeytin ne kadar sağlam ve taze işlenirse bu değer o kadar düşük kalır; ezilmiş, bekletilmiş ya da hastalıklı meyve ise asitliği yükseltir. Yani düşük asitlik, genellikle özenli hasat ve hızlı sıkımın göstergesidir.

Ancak asitlik tek başına tat ya da kalite garantisi değildir. Bir yağın asitliği 0,2 olsa bile, kötü saklanmışsa kokusu bozulabilir. Bu yüzden asitliğe, tat ve koku değerlendirmesiyle birlikte bakılmalıdır. Konuyu daha derinlemesine zeytinyağı asit oranı nedir yazısında okuyabilirsiniz.

Naturel sızma nasıl üretilir?

  1. Hasat. Zeytin, istenen olgunlukta toplanır. Ezilmemesi için kasalarda ve delikli bir sepet içinde taşınır.
  2. Yıkama ve ayıklama. Yaprak, dal ve toprak ayrılır.
  3. Ezme. Taş değirmen ya da çelik çekiçli kırıcıyla meyve hamura dönüşür.
  4. Yoğurma. Hamur yavaşça karıştırılır; yağ damlacıkları birleşir. Soğuk sıkımda bu aşamada ısı 27 °C'yi aşmaz.
  5. Ayırma. Pres ya da dekantör ile yağ, karasu ve pirinadan ayrılır.
  6. Dinlendirme ve depolama. Yağ tanklarda tortusunu bırakır, ışıktan ve havadan uzak tutulur.

Hasattan sıkıma geçen süre ve ezme yöntemi yağın karakterini değiştirir. Bu iki konuyu ayrı yazılarda ele aldık: hasattan sıkıma geçen süre ve taş baskı zeytinyağı.

Naturel sızmanın tadı nasıl olmalı?

İyi bir naturel sızma zeytinyağını tanımlayan üç duyusal özellik vardır: meyvemsilik, acılık ve yakıcılık. Meyvemsilik, yeşil ya da olgun zeytin kokusu gibi hissedilir; çimen, domates sapı, yeşil badem ve elma notaları duyulabilir. Acılık dilin arkasında, yakıcılık ise boğazda hissedilen hafif sıcak bir his olarak belirir. Bunlar kusur değil, taze ve erken toplanan yağlarda beklenen özelliklerdir.

Zeytinyağı kokusunun tatlımsı, yağsı ya da tamamen nötr olması ise sınıf konusunda soru işareti yaratır. Rengi yağın kalitesini göstermez; yeşil de altın sarısı da sızma olabilir. Bu konuyu zeytinyağının ideal rengi nedir yazısında açıkladık. Evde yapılabilecek basit değerlendirmeleri ise zeytinyağı nasıl anlaşılır rehberinde bulabilirsiniz.

Polifenol hakkında genel bilgi

Zeytinyağında doğal olarak fenolik bileşikler bulunur ve acılık ile yakıcılık bunlarla ilişkilidir. AB'de onaylı beyan: 20 g yağda en az 5 mg hidroksitirozol ve türevi bulunan zeytinyağı kan lipitlerinin oksidatif strese karşı korunmasına katkıda bulunur. Bu bilgi genel bilgilendirme amaçlıdır; sağlık konusunda bir sorunuz varsa hekiminize danışın.

Mutfakta naturel sızma nasıl kullanılır?

Naturel sızmanın en yaygın kullanımı soğuk tüketimdir: salata, zeytinyağlı sebze yemekleri, meze, kahvaltı ve çorba üstü. Aroması, ısıtıldıkça kısmen azalır; yine de ev ölçeğindeki orta ısıda pişirme ve sote işlemlerinde de rahatlıkla kullanılır. Çok yüksek ısıda uzun süre kızartma için yağın dumanlanma noktasına dikkat etmek gerekir.

  • Salata: limon ya da sirkeyle birlikte, yemekten hemen önce.
  • Zeytinyağlılar: piştikten sonra üzerine bir çorba kaşığı eklemek aromayı canlı tutar.
  • Ekmek banmalık: meyvemsi ve acılığı belirgin bir yağ için en iyi test yöntemidir.
  • Orta ısıda sote: sebze ve et yemeklerinin başlangıcında kullanılır.

Sofra için seçilebilecek bazı örnekler: 1 litrelik galon şişede naturel sızma zeytinyağı, orta hacim için 2 litre teneke naturel sızma, büyük aileler için 3 litrelik naturel sızma zeytinyağı.

Naturel sızma hakkında yaygın yanlışlar

  • "Koyu yeşil olan iyidir." Renk çeşide, olgunluğa ve hasat zamanına göre değişir; kalite ölçütü değildir.
  • "Bulanık yağ bozuktur." Filtrelenmemiş yağda doğal tortu bulunur; bu tek başına kusur sayılmaz, yalnızca dikkatli saklama ister.
  • "Acı yağ kötüdür." Taze ve erken toplanan yağda hafif acılık beklenen bir özelliktir. Konuyu erken hasat zeytinyağı nedir yazısında işledik.
  • "Ucuz sızma da aynıdır." Sınıf adı aynı olabilir ama sezon, hasat ve saklama farklıdır; fiyat farkının nedenlerini zeytinyağı fiyatları neden değişir yazısında anlattık.

Etiket okurken nelere bakılır?

Etiketteki "naturel sızma" ifadesi başlangıç noktasıdır. Yanında hasat sezonu, üretici ya da paketleyici adı, ambalaj tarihi, asitlik değeri ve saklama önerisi bulunması beklenir. "Soğuk sıkım" ibaresi, hamurun 27 °C'yi aşmadığı süreci anlatır; ayrıntısı için soğuk sıkım zeytinyağı nedir yazısına bakabilirsiniz. Üretim yöntemi ve bölge bilgisi de önemlidir; Kuzey Ege zeytinyağlarının yapısını Kuzey Ege zeytinyağı özellikleri yazısında anlattık.

Günlük kullanım için sade bir başlangıç. Edremit zeytinlerinden sıkılan naturel sızma, sofra ve yemekte kullanılabilir.

1 litre naturel sızma zeytinyağı

Saklama ve raf ömrü

Naturel sızma yağın üç düşmanı ışık, ısı ve havadır. Koyu cam, teneke ya da ışık geçirmeyen bir kutu içinde, serin ve karanlık bir dolapta saklanmalıdır. Kapağı açık bırakmayın; ocak yanında tutmayın. Açıldıktan sonra yağı birkaç ay içinde tüketmek, aromayı korumanın en kolay yoludur. Ayrıntılar için zeytinyağı nasıl saklanır yazısına göz atın.

Naturel sızmayı seçerken akılda kalması gerekenler

Naturel sızma; asitliği düşük, kusursuz ve meyvemsi, yalnızca mekanik yöntemle elde edilmiş yağdır. Etiket bilgisi, sezon ve saklama koşulları bu sınıfın değerini korumak için en az tat kadar önemlidir. Farklı hacim ve sıkım yöntemlerini görmek için naturel sızma zeytinyağı ve zeytinyağları kategorilerini gezebilirsiniz. Seçimde ölçüt arıyorsanız en iyi zeytinyağı nasıl seçilir yazısı sıradaki durak olabilir.

Görsel kaynakları: Kapak fotoğrafı Cup of Couple tarafından çekilmiştir, Pexels lisansıyla kullanılmıştır. Yazı içi fotoğraf Hani Salama tarafından çekilmiştir, Pexels lisansıyla kullanılmıştır.

Merak edilenler

Sık sorulan sorular

Naturel sızma zeytinyağı nedir?
Zeytin meyvesinden yalnızca mekanik yöntemlerle, rafinasyon ve çözücü kullanılmadan elde edilen, serbest asitliği en fazla yüzde 0,8 olan ve duyusal incelemede kusur taşımayan en üst sınıf zeytinyağıdır.
Naturel sızma ile naturel birinci arasındaki fark nedir?
İkisi de mekanik yöntemle elde edilir. Naturel sızmada serbest asitlik en fazla yüzde 0,8, naturel birincide en fazla yüzde 2'dir. Naturel birincide duyusal açıdan hafif kusurlar da bulunabilir.
Naturel sızma zeytinyağı ile rafine zeytinyağı aynı mı?
Hayır. Rafine yağ rafinasyon sürecinden geçer ve nötr tat taşır. Naturel sızma ise meyve aromasını korur; zeytin kokusu, hafif acılık ve yakıcılık beklenir. Üretim biçimi ve tat belirgin biçimde farklıdır.
Naturel sızma zeytinyağı ısıtılabilir mi?
Orta ısıda sote ve pişirmede kullanılabilir. Çok yüksek ısıda uzun süre kızartma için dumanlanma noktası dikkate alınmalıdır. Aroma, ısıtıldıkça kısmen azalır; bu yüzden soğuk tüketim aromayı en iyi gösterir.
Naturel sızma yağın rengi kaliteyi gösterir mi?
Hayır. Yeşil de altın sarısı da kaliteli olabilir. Renk çeşide ve olgunluğa göre değişir. Kaliteyi koku, tat, sezon bilgisi ve asitlik değeri birlikte belirler.
Naturel sızma zeytinyağı nasıl saklanmalı?
Koyu cam, teneke ya da ışık geçirmeyen ambalajda, serin ve karanlık bir dolapta saklanmalıdır. Kapak sıkıca kapatılmalı, ocak yanından uzak tutulmalı; açıldıktan sonra birkaç ay içinde tüketilmelidir.
Halil Esen Zeytincilik

Kaz Dağları’nın eteğinde, Zeytinli’de zeytin ve zeytinyağı üretiyoruz.

Hikâyemiz
Çerez tercihleriniz

Sitemizde, sitenin çalışması için zorunlu çerezlerin yanı sıra; yalnızca izin vermeniz hâlinde analiz ve pazarlama amaçlı çerezler kullanıyoruz. İstediğiniz zaman tercihlerinizi değiştirebilirsiniz. Çerez Politikası