Tahin kasesinin yanına konan koyu mor renkli kavanozdan bir kaşık pekmez almak, birçok kahvaltı sofrasının sessiz alışkanlığıdır ve dut pekmezi bu sofrada ayrı bir yer tutar. Tadı üzüm pekmezinden daha ekşimsi, rengi daha derindir. Bu yazıda dut pekmezinin ne olduğunu, hangi dutlardan yapıldığını, evde nasıl hazırlandığını ve mutfakta nasıl kullanıldığını anlatıyoruz.
Dut pekmezi, olgun dut meyvesinin suyunun sıkılıp kısık ateşte koyulaşana dek kaynatılmasıyla elde edilir. Karadut ve beyaz dut gibi farklı türlerden hazırlanabilir; tadı ekşimsi tatlı, rengi koyudur. Kahvaltıda, tatlılarda ve içeceklerde şeker yerine aroma verici bir malzeme olarak kullanılır.
Dut pekmezi nedir, nasıl bir üründür?
Pekmez, meyve suyunun uzun süre kaynatılıp suyunun buharlaştırılmasıyla yoğunlaştırılan geleneksel bir ürünüdür. Dut pekmezinde ham madde dut meyvesidir; sıkılan suyun yoğunlaşması sırasında doğal meyve şekerleri derişir, kaynatma süresince ürün koyulaşır ve karamelimsi bir aroma geliştirir. Üzüm pekmezine göre dutun asidi daha belirgindir; bu da dut pekmezine ekşimsi bir ağız tadı verir.
Genel pekmez kavramı için pekmez nasıl seçilir yazısına, üzüm ve diğer meyve pekmezleri arasındaki farklara ise üzüm pekmezi nasıl yapılır yazısına bakabilirsiniz.
Karadut, beyaz dut ve kırmızı dut farkı
Dut ağacı birkaç farklı türde yetişir ve pekmez de bu türlerden birine ya da karışımına dayanır. Üç yaygın tür, renk ve tat bakımından belirgin biçimde ayrılır.
| Dut türü | Meyve rengi | Tadı | Pekmeze yansıması |
|---|---|---|---|
| Karadut | Koyu mor, siyaha yakın | Ekşimsi tatlı, aromatik | Koyu renkli, yoğun aromalı |
| Beyaz dut | Krem ya da açık sarı | Tatlı, ekşisi az | Açık kehribar, yumuşak tatlı |
| Kırmızı dut | Kırmızıdan bordoya | Dengeli, hafif ekşi | Orta renkli, dengeli |
Satışta dut pekmezi denen ürün çoğunlukla karadutla hazırlanır; etiketinde dut türünün yazılı olması şeffaflık açısından önemlidir. Karadutun mutfaktaki kullanımını daha ayrıntılı ele alan karadut pekmezi yazımız bu konuda tamamlayıcı bilgi sunar.
Dut pekmezi evde nasıl yapılır?
Evde dut pekmezi yapmak sabır ister ama karmaşık değildir. Taze, olgun ve yıkanmış dut ile geniş bir tencere yeterlidir. Ölçüler dutun suyuna göre değişir; genel kural, meyve suyunun hacminin kaynatma sonunda yaklaşık dörtte bire ya da beşte bire inmesidir.
- Dutu ayıklayın ve yıkayın. Sap, yaprak ve ezik taneleri ayırın. Taneleri bol suda hafifçe yıkayıp süzdürün.
- Ezin ve sıkın. Dutları bir tencerede tahta kaşıkla ezin; sonra temiz bir tülbent ya da süzgeçle suyunu ayırın. Isıtarak ezmek suyun çıkışını kolaylaştırır.
- Süzün. Suyu birkaç kez temiz bir beze ya da ince süzgece geçirin, tortu iyice ayrılsın.
- Kısık ateşte kaynatın. Geniş bir tencerede, sık sık karıştırarak ve köpüğünü alarak kaynatın. Dibi tutmasın diye ateşi düşük tutun.
- Kıvamını test edin. Soğuk bir tabağa damlatılan pekmez hemen yayılmıyorsa kıvamı gelmiştir.
- Sıcakken kavanoza alın. Temiz, kurutulmuş kavanozlara doldurup kapağı kapatın ve soğumaya bırakın.
Kaynayan pekmez, su gibi değil yapışkan olduğu için cilde değdiğinde çok ağır yanık yapar. Çocukları mutfaktan uzak tutun, uzun saplı kaşık kullanın ve kavanozlarla çalışırken eldiven takın. Cam kavanozu ani ısı farkına maruz bırakmayın; ılık kavanoza dolum yapın.

Dut ne zaman olgunlaşır, hasat nasıl yapılır?
Dut, çoğu bölgede Haziran ile Temmuz arasında olgunlaşır; karadut genellikle beyaz duttan biraz geç yetişir. Meyve çok narin olduğu için dalından silkelenip yere serilmiş bir örtünün üzerine düşürülerek toplanır. Toplanan dutun hemen işlenmesi gerekir, çünkü meyve kısa sürede su salar ve ekşimeye başlar. Bu nedenle pekmez yapımı çoğunlukla hasat günü ya da ertesi sabah başlar. Dutun bir kısmı güneşte ya da kurutma ortamında kurutulup kuru dut olarak saklanır; kurutma, ayrı bir koruma yöntemidir ve pekmezle karıştırılmamalıdır.
Dut pekmezi mutfakta nasıl kullanılır?
Dut pekmezi, tadı yoğun olduğu için küçük miktarlarla kullanılır. Kahvaltıda tahinle karıştırılıp ekmeğe sürülür; yoğurt, sütlaç ve irmik tatlısı gibi sütlü tatlıların üzerine gezdirilir. Pankek, krep ve ev yapımı granola gibi kahvaltılıklarda şurup yerine kullanılabilir.
- Soğuk içecek: Bir yemek kaşığı pekmez soğuk suda ya da buzlu sütle açılıp içecek olarak tüketilebilir.
- Salata sosu: Zeytinyağı, limon ve bir tatlı kaşığı pekmez, yeşil yapraklı salatalara tatlımsı bir denge verir.
- Et ve tavuk: Marine sosunun içine eklenen az miktarda pekmez, fırında kızarma rengini artırır.
- Hamur işi: Kek ve kurabiye hamurlarında şekerin bir kısmının yerini alabilir.
- Dondurma ve peynir: Sade dondurma ya da taze peynir yanında tatlı-ekşi bir sos işlevi görür.
Pekmezin zeytinyağıyla uyumu da dikkat çekicidir. Sofra için tadı dengeli bir yağ arıyorsanız kahvaltılık zeytinyağı yazısına göz atabilirsiniz.
Dut pekmezi ile dut özü arasındaki fark
Dut ürünlerinde pekmez ve öz ayrımı etiketlerde sıkça karşımıza çıkar, ancak bu ayrım kesin bir kurala değil, üreticinin adlandırmasına dayanır. Genel yaklaşım şudur: pekmez daha akışkandır ve meyve suyunun kaynatılmasıyla elde edilir; öz ise daha kıvamlıdır, bazen meyve parçacıkları içerir ve reçele yakın görünür. Taneli ürünlerde dut taneleri görülür, tanecik içermeyen çeşitlerde ise pürüzsüz bir yapı vardır.
Ürün seçerken içerikteki dut oranına, şeker katkısı bulunup bulunmadığına ve üretim tarihine bakmak gerekir. Hazır dut pekmezi tercih ediyorsanız Ehlizade karadut pekmezi 650 gramlık kavanozuyla sunulur. Daha kıvamlı bir seçenek arayanlar için karadut özü 700 gramlık ambalajında bulunur, taneli karadut özü ise dut tanelerini de içeren daha büyük boy kavanozdur. Pürüzsüz yapıyı tercih edenler taneciksiz karadut özü seçeneğine bakabilir.
Dut aromasını sofraya taşımak için. Karadut pekmezi, kahvaltıdan tatlıya uzanan kullanımıyla bu rehberde anlatılan dut aromasının kavanozdaki karşılığıdır.
Karadut pekmezini inceleyinDut pekmezi nasıl saklanır, nasıl seçilir?
Pekmez yüksek şeker oranı sayesinde uzun süre dayanır ama koşullar önemlidir. Kavanozu kapağı sıkıca kapalı, serin, kuru ve ışıktan uzak bir dolapta saklayın. Her kullanımda temiz ve kuru bir kaşık kullanın; ıslak kaşık nem taşır ve yüzeyde küf oluşmasına yol açabilir. Dolap sıcaklığında kristalleşme olursa kavanozu ılık su dolu kabın içine koyup hafifçe ısıtmak yeterlidir.
Alırken şu ölçütlere bakın: içerikte yalnızca meyve olması ya da şeker, glikoz şurubu gibi katkıların açıkça belirtilmesi, renginin koyu ve homojen olması, kokusunda yanık ya da fermantasyon belirtisi bulunmaması. Çeşitli meyve pekmezlerini karşılaştırmak isterseniz doğal pekmezler ve doğal özler kategorilerinde seçenekler yer alıyor. Karadut dışındaki alternatifler için keçiboynuzu pekmezi yazısı fikir verebilir.
Tüketirken dikkat edilecekler
Dut pekmezi, tatlandırıcı bir mutfak ürünüdür ve şeker içerir. Tedavi edici ya da sağlık amaçlı bir ürün olarak düşünülmemelidir. Şeker hastalığı, özel bir diyet, hamilelik ya da bebek beslenmesi söz konusuysa tüketim miktarını hekiminizle ya da diyetisyeninizle konuşun. Bir yaşından küçük bebeklere bal ve benzeri tatlandırıcılar verilmemelidir; pekmez için de aynı temkini göstermek ve hekime sormak doğru olur.
Dut pekmezini mutfağa katarken
Dut pekmezi, tadıyla ve rengiyle tanınan geleneksel bir ürün; sofrada az miktarda kullanıldığında bile aromasıyla fark yaratıyor. Kendiniz yapacaksanız sabır ve temiz ekipman, satın alacaksanız içerik ve kıvam ölçütleri belirleyici olur. Daha geniş seçenekler için doğal ürünler kategorisini gezmeniz de mümkün.
Görsel kaynakları: Kapak fotoğrafı Wyxina Tresse tarafından çekilmiştir, Pexels lisansıyla kullanılmıştır. Yazı içi fotoğraf Atlantic Ambience tarafından çekilmiştir, Pexels lisansıyla kullanılmıştır.
Merak edilenler


