Çerkez peyniri nedir sorusu, kahvaltı sofrasında sarımsı rengiyle dikkat çeken, esnek ve sıkı dokulu bu peynirle ilk kez karşılaşanların en sık sorduğu sorudur. Genel anlatımla Kafkas kökenli mutfak kültürüyle anılan, süt pıhtısının ısıtılıp yoğrulmasıyla şekillenen bir peynir türüdür. Aşağıda isli ve eritme çeşitleri, tadı, kullanımı ve saklanması üzerinde duruyoruz.
Çerkez peyniri, pıhtının ısıtılıp yoğrulmasıyla elde edilen, düzgün ve esnek dokulu bir peynirdir. İsli türü tütsülenerek koku ve renk kazanır; eritme türü ise pıhtının sıcakta eritilip sepete ya da kalıba alınmasıyla hazırlanır. Kahvaltıda, tostta ve sıcak yemeklerde kullanılır.
Çerkez peyniri nedir?
Çerkez peyniri, adını Kafkasya kökenli Çerkez topluluklarının mutfak geleneğinden alan bir peynir ailesidir. Türkiye'de kahvaltı sofralarında ve bazı yöresel yemeklerde yer alır. Yapımı her yöreye ve ustaya göre küçük farklar gösterdiği için kesin tek bir tarif vermek doğru olmaz. Genel çerçeve şöyledir: süt mayalanır, pıhtı süzülür, sıcak tuzlu suyla işlenir ve yoğrularak kalıplanır.
Bu yöntemle elde edilen peynir, beyaz peynirin ufalanan dokusundan farklı olarak ince ince dilimlenebilen, ısıtıldığında uzayan ve yumuşayan bir yapıya sahiptir. Tadı genellikle hafif tuzlu, sütümsü ve yumuşak bir kremsilik taşır.
Çerkez peyniri türleri
Piyasada üç ana görünümle karşılaşırsınız: sade, isli ve eritme. Hepsi aynı ailenin üyesi olsa da tat, doku ve kullanım açısından birbirinden ayrılır.
| Tür | Doku | Tat ve koku | En uygun kullanım |
|---|---|---|---|
| Sade çerkez | Düzgün, esnek | Hafif süt tadı | Kahvaltı, salata |
| İsli çerkez | Daha sıkı, dilimlenir | Tütsü kokusu, sarımsı kabuk | Kahvaltı tabağı, tost |
| Eritme sepet | Yumuşak, uzayan | Dengeli, sütümsü | Tost, börek, sıcak yemek |
İsli çerkez peyniri: tütsünün ayrıntıları
İsli çerkez peyniri, yapımın son aşamasında tütsülenen bir türdür. Tütsüleme peynirin yüzeyini sarımsı-kahverengi bir kabukla kaplar ve belirgin bir duman kokusu verir. Bu koku, peyniri sofrada hemen ayırt edilir kılar; tuzu ve dumanı birlikte hissedilir. İsli türde tat daha yoğundur, bu yüzden az miktar bile tabağa karakter katar.
Sofrada denemek isterseniz isli çerkez peyniri ince dilimlenip sıcak ekmek, domates ve taze nane ile servis edilir. İsli peynir ateşte ısıtılırsa çok yumuşar, bu yüzden tavada kısa süre çevirmek yeterlidir.
Eritme çerkez sepet peyniri nedir?
Eritme çerkez peyniri, pıhtının sıcakta eritilip yoğrulduktan sonra sepet ya da kalıpta şekillendirilmesiyle hazırlanan türdür. Sepetin izi peynirin yüzeyinde desen bırakır. Doku yumuşak, ısıtınca uzayan ve ağızda daha kremsi hissedilen bir yapıdadır. Sepet peyniri geleneğini ayrıca sepet peyniri yazımızda detaylı anlattık.
Ürün tarafında eritme çerkez sepet peyniri (inek) bu doku arayanlar için uygundur; kelle sepet peyniri ise biraz daha sıkı ve dolgun bir yapı sunar. Yanında dil formu arıyorsanız dil peyniri bir başka eritme seçenek olarak düşünülebilir.

Çerkez peyniri nasıl yenir?
Peynirin esnek ve rahat dilimlenen yapısı mutfakta birçok kullanım sağlar.
- Kahvaltı tabağı: İnce dilimleyip zeytin, domates ve salatalıkla servis edin.
- Tost ve sandviç: Isıtınca uzayıp eridiği için tostta iyi sonuç verir.
- Börek ve gözleme içi: Beyaz peynirle yarı yarıya karıştırarak kullanılabilir.
- Fırın yemekleri: Sebzeli tepsilerin üstüne rendelenip kısa süre fırınlanır.
- Kızartma: Kalınca dilimleyip yağsız tavada her iki yüzü kızarana kadar çevirin.
Hangi yiyeceklerle iyi gider?
Çerkez peynirinin hafif tuzu ve sütümsü yapısı, ekşi ve acımsı tatlarla dengelenir. Siyah zeytin, sirkeli turşu, taze domates ve nar ekşisi iyi yoldaşlardır. Zeytinyağıyla birlikte tadı daha yuvarlak hissedilir; hangi yağın hangi peynire uyduğunu zeytinyağı ve peynir eşleşmesi yazısında bulabilirsiniz. Tabak düzeni için zeytin ve peynir tabağı hazırlama rehberine de bakabilirsiniz.
Alternatif peynirlerle karşılaştırmak isterseniz taze kaşar peyniri daha sarı, daha kaşar kokulu ve tostta daha çok eriyen bir seçenektir; çerkez ise daha sütümsü ve daha az keskindir.
Çerkez peyniri seçerken nelere bakılır?
- Yüzeye bakın. Düzgün, çatlaksız ve kuru bir yüzey beklenir. İsli türde kabuk eşit renkte olmalıdır.
- Kesince dokuyu inceleyin. İçinde büyük boşluk ya da gözenek olmamalı; doku homojen görünmelidir.
- Kokuyu kontrol edin. Sütümsü ve temiz bir koku normaldir; ekşi, küflü ya da aşırı keskin koku varsa tüketmeyin.
- Tuzu tadın. Peynir ağzınıza tuzlu değil dengeli gelmelidir.
- Ambalaja bakın. Üretim ve son kullanma tarihleri okunur, ambalaj şişmemiş olmalıdır.
Peynirin pastörize süt ile mi yoksa çiğ süt ile mi yapıldığı ambalajdan ya da satıcıdan öğrenilmelidir. Hamilelik, bebek, yaşlı ya da bağışıklığı baskılanmış kişiler için çiğ süt ürünleri konusunda hekiminize danışın; kendi beslenme durumunuza uygun peyniri hekimin önerisiyle seçmek en doğrusudur.
Çerkez peyniriyle üç pratik hazırlık
Tavada kızarmış peynir
Peyniri yarım parmak kalınlığında dilimleyin. Yağsız ve iyi ısınmış yapışmaz bir tavada her yüzü yaklaşık bir dakika çevirin. Üzerine biraz kekik ya da pul biber serpin, yanına bal ya da incir reçeli koyun. Tatlı ve tuzlu zıtlığı sofrada hoş bir denge kurar. Peynir fazla beklerse sertleşir, bu yüzden hemen servis edilmelidir.
Çerkez peynirli tost
İki dilim ekmeğin arasına ince dilimlenmiş eritme çerkez peynirini dizin, dışını çok az zeytinyağıyla fırçalayın ve tost makinesinde ya da tavada 3-4 dakika pişirin. Domates halkası ve birkaç taze fesleğen yaprağı eklemek hem rengi hem aroması için iyi olur. Kaşar ile yarı yarıya karıştırırsanız daha çok uzayan bir tost elde edersiniz.
Peynirli kahvaltı salatası
Küp doğranmış isli çerkez peynirini domates, salatalık ve kırmızı soğanla karıştırın. Zeytinyağı, limon suyu ve biraz kekikle sosu hazırlayın. Isli peynir tuzlu ve aromalı olduğu için sosta tuz kullanmaya gerek kalmaz. Zeytinyağlı sos tarifleri için zeytinyağlı salata sosu yazımız işe yarar.
Sık yapılan hatalar da vardır. Peyniri sıcak tavaya yağlı koymak, dilimleri çok ince kesmek ve ısıtırken karıştırmak peynirin dağılmasına ya da yapışmasına yol açar. Isıtılacak peyniri kalın dilimleyin, tavayı önceden ısıtın ve peynir bir yüzü kızarmadan çevirmeyin. Tostta ise ekmeğin dışını yağlayıp ısıyı düşük-orta tutmak peynirin içte eşit erimesini sağlar.
Beyaz peynir ve kaşardan farkı
Beyaz peynir salamurada olgunlaşır, ufalanır ve belirgin tuzlu bir tat taşır. Kaşar ise kesilip rendelenir, ısınca iyi erir ve daha keskin kokar. Çerkez peyniri bu ikisinin arasında bir yerdedir: kesilebilir, ısınca yumuşar ama beyaz peynirden daha az tuzludur. Beyaz peynir seçerken beyaz peynir seçim rehberi bir fikir verir. Kaşar tarafında ise kaşar peyniri seçimi yazımız yol gösterir.
Saklama ve kesim ipuçları
Çerkez peyniri buzdolabının sebze çekmecesinde, peynir kâğıdına ya da streç filme sarılı saklanmalıdır. Kesildikten sonra yüzeyi havaya kapalı bırakılırsa kurur ve kabuk bağlar. Tadını korumak için sofradan çıkan peyniri tekrar kâğıda sarıp dolaba koyun. Genel saklama ilkeleri için peynir saklama yöntemleri yazımıza göz atın.
Peyniri sofraya koymadan 15-20 dakika önce buzdolabından almak, tadının ve esnekliğinin ortaya çıkmasına yardım eder. Dondurmak peynirin dokusunu bozabileceğinden önerilmez.
Tostun uzayan peyniri. Eritme dokuyu seviyorsanız sepet peynirini deneyin.
Eritme çerkez sepet peyniriSonuç
Çerkez peyniri, isli ve eritme formlarıyla kahvaltıdan sıcak yemeklere kadar uzanan geniş bir kullanım alanı sunar. Tadını anlamanın yolu, ince bir dilimi sıcak ekmekle denemektir. Diğer süt ürünleri için süt ürünleri kategorimize, yöresel diğer lezzetler için yöresel ürünler sayfamıza bakabilirsiniz.
Görsel kaynakları: Kapak fotoğrafı RDNE Stock project tarafından çekilmiştir, Pexels lisansıyla kullanılmıştır. Yazı içi fotoğraf Daniel Reche tarafından çekilmiştir, Pexels lisansıyla kullanılmıştır.
Merak edilenler


