Bıttım sabunu, çitlembik ya da menengiç adlarıyla da anılan ağacın meyvesinden elde edilen yağın kullanıldığı geleneksel bir sabundur. Adı çoğu kişiye yabancı gelir, çünkü her mutfakta ya da banyoda karşılaşılan bir ürün değildir. Bu yazıda bıttım yağının ne olduğunu, sabuna nasıl girdiğini ve bu sabunu tanırken nelere dikkat edeceğinizi anlatıyoruz.
Bıttım sabunu, Pistacia terebinthus ağacının meyvesinden elde edilen bıttım yağının zeytinyağı gibi yağlarla birlikte sabunlaştırılmasıyla hazırlanan geleneksel bir sabundur. Tedavi edici bir ürün değildir; temizlik ve bakım amacıyla kullanılır. Hassas ciltlerde önce küçük bir bölgede deneyin.
Bıttım nedir, hangi ağaçtan gelir?
Bıttım, Pistacia terebinthus adıyla bilinen ağacın meyvesine verilen addır; yöreye göre çitlembik, menengiç ya da terebentin ağacı da denir. Antep fıstığıyla aynı cinsten, akraba bir bitkidir; ancak meyvesi çok daha küçüktür ve yabani olarak yetişir. Bu yüzden yazının başlığındaki "Antep fıstığı ağacı" benzetmesi, bıttımın fıstık ailesinden gelmesini anlatmak içindir; gıdada kullanılan fıstık ile aynı şey değildir.
Bıttımdan elde edilen yağ, bölgelere göre sabun yapımında yağ bileşeni olarak kullanılan bir malzemedir. Yağın nasıl çıkarıldığı yöreden yöreye ve üreticiden üreticiye değişir; bu konuda kesin bir tarif vermek yerine, geleneksel sabun yapımında yağlar arasında yer aldığını söylemek doğru olur.
Bıttım sabunu nasıl yapılır?
Her sabun gibi bıttım sabunu da yağın alkali bir madde ile tepkimeye girmesi yoluyla oluşur. Zeytinyağı ana yağ olarak kullanılır, bıttım yağı bileşime eklenir. Hamur kalıba alınır, kesilir ve haftalarca kurumaya bırakılır. Kuruma süresi sabunun sertleşmesini ve dayanıklılığını belirler.
- Yağlar hazırlanır. Zeytinyağı ve bıttım yağı birlikte ısıtılır ya da oda sıcaklığında karıştırılır.
- Alkali çözeltisi yapılır. Kostik soda soğuk suya yavaşça eklenir; ısınan karışım bekletilir.
- Birleştirme. Alkali çözeltisi yağlara ince bir akışla eklenir ve hamur koyulaşana kadar karıştırılır.
- Kalıp ve kesim. Hamur kalıba dökülür, sertleşince kalıp dilimlenir.
- Olgunlaşma. Kesilen sabunlar havadar bir yerde haftalarca bekler.
Kostik soda cilde ve göze zarar verir. Eldiven, gözlük ve uzun kollu giysi kullanmadan, havadar olmayan bir ortamda ve çocukların yanında bu işi denemeyin. Deneyiminiz yoksa hazır sabun almak daha güvenlidir.

Bıttım yağı sabuna ne katar?
Burada abartıdan kaçınmak gerekir. Bıttım yağı sabuna kendine özgü bir koku ve doku katan bir bileşendir; bu yağı barındıran sabunun cildi iyileştirdiği ya da bir rahatsızlığı gidereceği şeklinde bir iddia doğru olmaz. Geleneksel olarak bölge halkı bu sabunu bedeni ve saçı yıkamak için kullanmıştır; bu bir kullanım alışkanlığıdır, tıbbi bir sonuç değil.
Sabunu ele aldığınızda genellikle şunları fark edersiniz: renk üreticiye ve yağ oranına göre değişir, koku bitkiseldir, köpük zeytinyağlı sabuna göre farklı bir his verebilir. Bunlar yağ oranına ve üretim yöntemine göre değişir.
Zeytinyağlı sabunla bıttım sabunu arasındaki fark
İki sabunun da temeli zeytinyağıdır; fark, bıttım yağının bileşime girip girmemesindedir. Sade zeytinyağlı sabun daha nötr, bıttımlı sabun ise daha karakterli kokuya sahiptir. Zeytinyağlı sabunun cilde nasıl davrandığını genel hatlarıyla zeytinyağlı sabun faydaları yazısında okuyabilirsiniz.
| Özellik | Zeytinyağlı sabun | Bıttım sabunu |
|---|---|---|
| Ana yağ | Zeytinyağı | Zeytinyağı + bıttım yağı |
| Koku | Nötr, hafif zeytin kokusu | Bitkisel, topraksı ve daha belirgin |
| Görünüm | Açık yeşil ya da krem | Daha koyu ve karakterli tonlar |
| Kullanım | El, yüz, vücut | El ve vücut; yüzde önce deneyin |
Kimler bıttım sabununu tercih eder?
Bu sabun daha çok geleneksel ürünleri tanımak isteyenlere, farklı kokulu sabun arayanlara ve hediyelik yöresel ürün düşünenlere hitap eder. Kokusuz sabun arıyorsanız bıttımlı ürün sizi şaşırtabilir; güçlü bir bitkisel kokusu vardır. Birkaç kalıbı birlikte denemek isteyenler için bıttım sabunu 5'li paket pratik bir seçenektir.
- Geleneksel ürün merakı olanlar. Anadolu'nun yabani bitkilerle yaptığı sabun kültürünü denemek isteyenler.
- Koku değişikliği arayanlar. Bitkisel, topraksı bir koku sevenler.
- Hediye düşünenler. Yöresel ve alışılmışın dışında bir sabun.
Herhangi bir sabun bileşenine karşı duyarlılığınız olabilir. İlk kullanımda kolunuzun iç tarafında küçük bir bölgede deneyin; kızarıklık, kaşıntı ya da yanma olursa kullanmayın. Bebek, hamilelik ve cilt rahatsızlığı durumunda hekiminize danışın.
Doğru bıttım sabunu nasıl seçilir?
Alırken önce içindekiler listesine bakın. Bıttım yağının yanında zeytinyağının sıralandığı, gereksiz boya ve koku maddesinin bulunmadığı bir ürün tercih edilir. Üretici bilgisi, kalıbın sertliği ve kuruma durumu da ipucu verir; yumuşak, nemli kalıp sabun çabuk erir. Sert ve kuru sabun genellikle iyi bekletildiğini gösterir.
Sabunun yanı sıra aynı malzemeyle yapılan diğer geleneksel ürünleri de gözden geçirebilirsiniz. Sade bir seçim için doğal zeytinyağı sabunu paketi, defne kokusu arayanlar için zeytinyağlı defne sabunu ve defne sabunu yazısı iyi bir başlangıçtır. Geleneksel şekillendirilmiş bir kalıp isterseniz zeytinyağlı taş dövme sabun da seçenekler arasındadır.
Bıttım sabunu hakkında sık duyulan yanlış anlamalar
Bu tür geleneksel ürünler etrafında hızla söylentiler oluşur. En yaygın yanlış, yabani bir bitkiden yapıldığı için her derde iyi geldiğinin düşünülmesidir. Böyle bir iddianın sabun için dayanağı yoktur; sabunun işi temizlemektir. İkinci yanlış, koku ne kadar güçlüyse sabunun o kadar etkili olduğunu sanmaktır. Koku yalnızca bileşimin bir sonucudur, temizleme gücüyle doğrudan ilişkisi yoktur.
Üçüncü yanlış, "bıttım" adını taşıyan her ürünün aynı içeriğe sahip olduğunu düşünmektir. Bazı ürünlerde bıttım yağı bileşimin küçük bir kısmını, bazılarında daha büyük bir kısmını oluşturabilir. Bu nedenle ürün sayfasındaki ve ambalajdaki içerik bilgisini okumak, adına güvenmekten daha sağlıklıdır. Bilmediğiniz bir bileşenle ilk kez karşılaşıyorsanız, tüm vücutta kullanmadan önce el sırtında birkaç gün deneyerek sabunun size uyup uymadığını görebilirsiniz.
- Sabun ilaç değildir; tedavi ya da iyileştirme beklentisiyle kullanılmaz.
- Koku şiddeti kaliteyi göstermez.
- Aynı adı taşıyan ürünlerin içeriği farklı olabilir; içerik bilgisi esastır.
- Kurutma süresi uzun olan sabun genellikle daha sert ve uzun ömürlü olur.
Kullanım ve saklama ipuçları
Sabunu ıslak bırakmak, ömrünü kısaltan en büyük hatadır. Suyu süzülen bir sabunlukta, kuru ve havadar bir yerde saklayın. Kullanmadığınız kalıpları kağıda sarıp kuru dolapta bekletin; bu sırada sabun daha da sertleşir ve daha uzun dayanır. Sabunu doğrudan güneşe ya da kaloriferin üstüne koymayın, çünkü çatlayabilir.
Köpüğü elde ya da lifte oluşturun ve ardından bol suyla durulayın; durulama tamamlanmadan bırakılan sabun kalıntısı kuruluk hissi yaratabilir. Sıcak su yerine ılık su tercih edin. Sabunu gözlerden uzak tutun; göze kaçarsa bol suyla yıkayın. Kullanım sonrası ellerinizde kuruluk hissederseniz sıklığı azaltın ve ardından nemlendirici sürün.
Bıttım sabununu denemek isteyenlere. Beş kalıplık paket, farklı kullanım şekillerini görmek ve hediye vermek için pratik bir miktardır.
Bıttım sabunu paketine bakınSonuç: Bıttım sabunu geleneğin küçük bir parçasıdır
Bıttım sabunu, doğal yağlarla sabun yapma kültürünün farklı bir örneğidir. Ondan kimyasal bir mucize beklemek yerine, kokusuna, dokusuna ve geleneksel kimliğine bakarak karar vermek daha sağlıklı olur. Sabun seçeneklerinin tamamını sabunlar kategorisinde, bakım ürünlerini kozmetik kategorisinde görebilirsiniz. Diğer geleneksel sabunlardan merak edenler için keçi sütü sabunu ve eşek sütü sabunu yazıları da yararlı olacaktır.
Görsel kaynakları: Kapak fotoğrafı Sami Aksu tarafından çekilmiştir, Pexels lisansıyla kullanılmıştır. Yazı içi fotoğraf Anton Uniqueton tarafından çekilmiştir, Pexels lisansıyla kullanılmıştır.
Merak edilenler


